بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

عملیات سوئز که توسط بریتانیا، فرانسه و اسرائیل انجام شد، با شکست مواجه گردید. ایالات متحده، پس از این حمله، نقش رهبری را در سازمان ملل متحد ایفا کرد و اقدام بریتانیا را محکوم نمود و خواستار عقبنشینی نیروهای بریتانیایی از خاک مصر شد.
نخستوزیر بریتانیا میبایست از بحران ایران درس میگرفت که این کشور نمیتواند بدون موافقت ایالات متحده به اقدام نظامی دست بزند. بحران سوئز تنها این واقعیت را برجستهتر کرد که بریتانیا بدون همکاری آمریکاییها قادر به اقدام مستقل نبود. در حالی که بحران شرکت نفت ایران و انگلیس نشان داد که دامنه اقدامات بریتانیا محدود است، همچنین مشخص کرد که این کشور بدون مشورت با ایالات متحده نمیتواند مداخله نظامی در خاورمیانه داشته باشد.
بحران سوئز در سال 1956 همواره مورد توجه قرار گرفته است، اما بحران شرکت نفت ایران و انگلیس به همان اندازه، یا حتی بیشتر، از نظر جایگاه بریتانیا در خاورمیانه حائز اهمیت است. تمامی گزینههای ممکن برای پیشبرد رویدادهای ایران بررسی شدند و در نهایت بریتانیا مجبور شد با ایالات متحده متحد شود. در این میان، ایالات متحده ابتکار عمل را به دست گرفت. بحران ایران پیشزمینهای برای بحران سوئز بود، زیرا اولًا نشان داد که اقدام نظامی بسیار پرخطر است، ثانیاً اهمیت بعد آمریکایی را آشکار ساخت، و ثالثاً بریتانیا را در وضعیت دشواری قرار داد که مجبور بود برای حفاظت از منافع حیاتی خود، تنها با یک دست اقدام کند.
بحران ایران نشان داد که در نهایت، دیپلماسی، نه نیروی نظامی، تنها گزینه ممکن بود. اما دیپلماسی ابزاری برای کنترل شرایطی است که احتمالًا تا حد زیادی خارج از کنترل یک قدرت منفرد قرار دارد. بهترین گزینه بریتانیا— مهندسی تغییر دولت در ایران—تنها از طریق میانجیگری آمریکا و در نهایت مداخله مستقیم این کشور قابل تحقق بود. بنابراین، دیپلماسی بهتنهایی کافی نبود، هرچند که تحریمهای اقتصادی در تضعیف موقعیت مصدق نقش مؤثری ایفا کردند.
به این ترتیب، بحران ایران نمونهای مهم از تغییر سبک دیپلماسی بریتانیا را نشان میدهد، زمانی که این کشور در جهانی که از زمان تسلطش بر خاورمیانه بین سالهای 1918 تا 1939 بهطور چشمگیری دگرگون شده بود، به دنبال حفظ منافع خود بود.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124