بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

فصل اول
زمینه فوری بحران: بریتانیا و ایران

به منظور حفظ منافع ملی، تأمین منافع استراتژیک و تقویت نفوذ سیاسی خود، بریتانیا ناگزیر بود که حوزه نفوذ خود را فراتر از مرزهای قلمرو بریتانیا گسترش دهد. این امر در قرون گذشته و تا حدی در این قرن، به اقداماتی منتهی شد که در آن بریتانیا به سلطهگری مستقیم یا غیرمستقیم بر سرزمینهای خارجی پرداخته است. در ابتدا، ضرورت و انگیزههای گسترش نفوذ این دولت تحلیل خواهد شد.
نظریه توسعهگرایی دولت
تمایل به گسترش بر اساس اصل رشد، میتواند ویژگی مشترک تمامی ارگانیسمهای اجتماعی باشد. این امر را میتوان بهعنوان گرایش دولتها به گسترش قلمرو خود، منافع فرامرزی یا نفوذ خود فراتر از مرزهای داخلی بیان کرد. این ویژگی نقشی اساسی در تاریخ روابط بینالملل ایفا کرده است. هر کشور بزرگ و هر ملت فعال به طور طبیعی به سمت گسترش تمایل دارد1، همانطور که تاریخنگار ایتالیایی، لوئیجی ویلارى، بیان کرده است. اگر یک دولت توسعه نیابد، در نهایت به رکود یا نابودی دچار خواهد شد. در دولتهای در حال توسعه، رشد جمعیت، پیچیدهتر شدن ساختار اجتماعی و اقتصادی، و افزایش تنوع و حجم تجارت داخلی و خارجی به طور فزایندهای مشاهده میشود. این تحولات مجموع دعاوی و منافع دولتها را در عرصه بینالمللی گسترش میدهد که باید آنها را ترویج و دفاع کنند، هرچند این گسترش اغلب بدون هدف یا خواستهای آگاهانه و از پیشتعیینشده رخ میدهد. علاوه بر منافع تجاری فردی در بازارهای خارجی، دفاع از این بازارها و سرمایهگذاریهای خارجی به تدریج به منافع ملی تبدیل میشود، زیرا اینها منابع درآمد و امنیت اقتصادی برای افراد بسیاری فراتر از تجار و سرمایهگذاران واقعی فراهم میآورد. علایق در حال رشد که در یک حوزه محدود شدهاند، تلاش میکنند تا در حوزهای دیگر راهی برای بروز پیدا کنند. به این انگیزه که نتیجه رشد فیزیکی است، اصطلاح «امپریالیسم» اطلاق شده است، هرچند این واژه از زمان جنگ، جهانی اول مورد نیاز به گسترش یا امپریالیسم )در این زمینه( بهمنزلهی Northedge F.S. تردید و بازبینی قرار گرفته است. به گفتهی یک ظرفیت اکتسابی در انسان، گرایشی دائمی در سرشت بشری است، و شواهدی برای این ادعا هم در دنیای معاصر و هم در اسناد تاریخی بهوفور یافت میشود.

1. L. VILLARI, The Expansion of Italy, (London: Faber and Faber,1930), p.1.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124