بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

ونزوئلا توافقنامهای برای اعطای امتیاز نفتی به امضا رسانده بود که در آن سهم 50:50 از سود برای خود تضمین کرده بود، و ایرانیان هیچ توجیهی نمیدیدند که چرا آنها نباید از همان شرایط بهرهمند شوند. افزون بر این، قیمت طلا بهعنوان معیاری برای محاسبه حقوق استخراج )رویالتی( شرکت نفت انگلیس و ایران استفاده میشد. ارزش بازار طلا در بازارهای تهران بهمراتب بالاتر از نیویورک یا لندن بود. ایرانیان احساس میکردند که در رابطه با درآمدهای حقوق استخراج و نیز دریافتهای مرتبط با سود سهام خود فریب خوردهاند. اقتصاد ایران تحت فشار زیادی قرار داشت و برنامهای هفتساله برای دوره 1956-1949 تدوین شده بود که در آن حقوق استخراج تنها راه ممکن برای تأمین مالی آن به شمار میرفت. این برنامه یک طرح بلندمدت بود که بر هزینههای سنگین در زمینه زیرساختها و بهبودهای اجتماعی، از جمله در بخش آموزش، متمرکز بود. بنابراین، بعید بود که این برنامه دستاوردهای اقتصادی کوتاهمدتی به همراه داشته باشد، در حالی که مردم ایران و احتمالًا پارلمان )مجلس( انتظار همین نوع دستاوردها را از آن داشتند. ضربه نهایی زمانی وارد شد که شرکت نفت عربستان-آمریکا )آرامکو( در دسامبر 1950 به توافقی برای تقسیم سود 50:50 با دولت سعودی دست یافت. در 20 مارس 1951، مجلس شورای ملی توصیه کمیته نفت را برای ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران تأیید کرد و در 28 آوریل همان سال، لایحهای را برای اجرای این ملیسازی به تصویب رساند14.
در فصول آتی این کتاب، تمرکز من بر سیاست خارجی بریتانیا در قبال ایران و بهویژه موضوع ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران خواهد بود. پژوهش من با تحلیل دولت کارگری آغاز میشود. در دوران تصدی دولت کارگری در سالهای 1951-1945، بحران شرکت نفت انگلیس و ایران به وقوع پیوست. در ادامه، تحلیلی از سیاستهای دولت محافظهکار پس از روی کار آمدن در سال 1951 ارائه خواهد شد. بحران مذکور نهایتاً در سال 1954 و تحت مدیریت دولت محافظهکار پایان یافت. بدین ترتیب، این کتاب به پیگیری و تحلیل واکنش دو حزب سیاسی بریتانیا به آنچه که آنها بهعنوان تهدیدی عمده برای منافع بریتانیا در دورهای از مشکلات اقتصادی و صنعتی حاد تلقی میکردند، پرداخته است.

13. Ibid., Chapters 9, 10, 12, 13.
14. Ibid.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124