بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

فصل دوم
حزب کارگر و بروز بحران
نفت ومداخله دولت بریتانیا، 1951-1948
همان طور که درفصل قبل اشاره شد،در تاریخ 28 مه 1901، ویلیام دارسی طی مذاکرات طولانی مدت، موفق به انعقاد یک قرارداد استراتژیک با دولت ایران جهت بهره برداری از منابع نفتی شد. این امتیازنامه شامل بند های زیر بود:
الف( اعطای حق انحصاری 63 ساله جهت اکتشاف، استخراج و بهره برداری از منابع نفتی در سزاسز قلمرو ایران، به استثنای پنج استان واقع در شمال کشور.
ب( در لحظه تاسیس نخستین شرکت بهره برداری، دولت ایران ملزم به در یافت 20/000 پوند وجه نقد، 20/000 پوند سهام پرداخت شده، و همچنین سهمی ثابت معادل 16 درصد از سود سالانه شرکت خواهد بود.
ج( با انقضای مدت امتیاز، تمامی دارایی های فیزیکی، زیر ساخت ها، تاسیسات صنعتی و تجهیزات عملیاتی شرکت می بایست به صورت بلاعوض به مالکیت دئلت ایران منتقل گردد1.
در سال 1908، کنسرسیوم دارسی در استان جنوبی خوزستان موفق به کشف نفت شد و در پی آن، شرکت نفت انگلیس و ایران (APOC) در سال 1909 تأسیس گردید. میدان نفتی مسجدسلیمان به عنوان یکی از غنیترین میادین نفتی شناختهشده در آن دوران به شمار میرفت. یک خط لوله به طول 140 مایل از این میدان به آبادان، جزیرهای بدون سکنه در مصب شطالعرب، کشیده شد و در آنجا پالایشگاه و پایانهای برای بارگیری نفت احداث گردید. پالایشگاه در سال 1913 به بهرهبرداری رسید و به موقع برای آغاز جنگ جهانی اول آماده شد.
تمامی این پروژه یک سرمایهگذاری پرهزینه بود و لازم شد که برای جلب سرمایهگذار دیگری اقدام شود، که در این راستا دولت بریتانیا وارد عمل شد. در این زمان، نخستوزیر دریایی، وینستون چرچیل، متقاعد شد که برای تأمین بلندمدت نفت مورد نیاز نیروی دریایی قراردادهایی منعقد شود. در ازای قراردادهایی که قیمتهای مناسبی برای خرید نفت در نظر گرفته شده بود، در سال 1914 توافقی میان خزانهداری و شرکت به امضاء رسید که هدف

1 .PRO London, CAB 129/47 CP (51) 257, Memorandum by Herbert Morrison on the dispute with Persia, secret, 26th September, 1951

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124