بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

در نتیجه، وی با جوزف استالین به توافق رسید و هدف نهایی این همکاری، اخراج تمامی اتباع آلمانی از ایران بود. در تاریخ 25 اوت 1941، نیروهای بریتانیا وارد مناطق جنوبی ایران شدند و بهطور همزمان، نیروهای شوروی از شمال به کشور هجوم آوردند. در پی این تحولات، رضا شاه در تاریخ 27 سپتامبر 1941 از سلطنت کنارهگیری نمود و فرزند ارشد 22 سالهاش، محمدرضا پهلوی، بهعنوان پادشاه جدید ایران به تخت نشست.
در این دوره، نقش شرکت نفت ایران و انگلیس(AIOC) در تلاشهای جنگی متفقین بیش از پیش اهمیت یافت. ایران نهتنها به مسیر کلیدی تأمین تجهیزات برای اتحاد جماهیر شوروی تبدیل شد، بلکه پس از حمله ژاپن به ایالات متحده در 7 دسامبر 1941 و اشغال بخشهای وسیعی از جنوب شرق آسیا، پالایشگاه آبادان به منبع اصلی تولید فرآوردههای
نفتی برای پشتیبانی از عملیات جنگی متفقین در هند و منطقه اقیانوس آرام بدل گردید. در نتیجه،
نیروی کار شرکت در استان خوزستان بیش از دو برابر افزایش یافت و از 32,000 نفر به 68,000 نفر رسید. شرکت نفت ایران و انگلیس، با حمایت مرکز تأمین خاورمیانه مستقر در قاهره، مسئولیت تأمین نیازهای اساسی این نیروی انسانی از جمله مسکن، مواد غذایی و سایر مایحتاج را بر عهده گرفت. در این دوره، آبادان به یکی از مراکز مهم تعمیرات کشتی تبدیل شد و یک واحد پیشرفته برای تولید بنزین هواپیمایی با اکتان 100 احداث گردید؛ محصولی که نقشی اساسی در تأمین سوخت ناوگان هوایی متفقین، از جمله اتحاد جماهیر شوروی، ایفا کرد. تا سال 1945، تولید نفت ایران به 19.2 میلیون تن رسید که بهطور چشمگیری از حداکثر تولید پیش از جنگ، یعنی 10.2 میلیون تن، فراتر رفت و جایگاه ایران را به عنوان یکی از ارکان اصلی تأمین انرژی متفقین تثبیت کرد.
مداخله اتحاد جماهیر شوروی در ایران، به شکلی متناقض، منجر به تجدیدنظر مجدد در توافق میان شرکت نفت انگلیس و ایران (AIOC) و دولت ایران شد. محدوده امتیازی این شرکت پنج استان شمالی ایران را شامل نمیشد، بنابراین فضای لازم برای ورود سایر شرکتها جهت کسب امتیازات نفتی فراهم بود. در سال 1943، شرکت شل و دو شرکت آمریکایی اقداماتی اولیه برای دریافت امتیاز انجام دادند، اما این تلاشها بینتیجه ماند. بااینحال، در نیمه دوم سال 1944، اتحاد جماهیر شوروی با اعمال فشار جدی، درصدد کسب امتیاز نفتی در مناطق شمالی ایران برآمد.
زمانی که این مسئله در دسامبر 1944 به مجلس شورای ملی ایران ارجاع شد، احساسات ملیگرایانه نمایندگان منجر به تصویب لایحهای شد که هرگونه مذاکره برای اعطای امتیازات نفتی به اتباع خارجی را ممنوع میکرد. طراح و ارائهدهنده این لایحه دکتر محمد مصدق بود.
اصرار مستمر شوروی بر کسب امتیاز نفتی در استانهای شمالی ایران با امتناع این کشور از خروج از خاک ایران همراه شد. این در حالی بود که بر اساس توافقات پیشین، شوروی متعهد شده بود ظرف شش ماه پس از پایان جنگ، همزمان با خروج نیروهای بریتانیا از جنوب ایران، نیروهای خود را از کشور خارج کند. بااینوجود، شوروی از اجرای این تعهد سرباز زد. در این شرایط، تحت حمایت مستقیم شوروی، یک رژیم خودمختار در استان آذربایجان ایران شکل گرفت که عملًا بهعنوان یک جمهوری کمونیستی فعالیت میکرد.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124