بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

ایران و مسئله نفت
تولید نفت پس از جنگ در ایران به طور مستمر در حال افزایش بود، از 19.2 میلیون تن در سال 1945 به نزدیک 20.2 میلیون تن در سال 1946 و در مسیر دستیابی به 24.9 میلیون تن در سال 1947، اما هنوز هیچ اطمینانی وجود نداشت که این روند صعودی ادامه یابد. در عین حال، شرکت نفت ایران و انگلیس (AIOC) در ارزیابی میزان افزایش پرداختها به ایران با احتیاط عمل میکرد و از اینکه تا چه حد میتواند این افزایش را با اطمینان پیگیری کند، تردید داشت7.
مذاکرات واقعی تا فصل پاییز 1948 آغاز نشد. این مذاکرات سپس به طور وسیع و جامع پیش رفت و شامل شکایات متعددی از سوی طرف ایرانی در رابطه با تقریباً تمام جنبههای سیاستهای تجاری و استخدامی شرکت بود. اقتصاد ایران تحت فشار فراوانی قرار داشت. یک برنامه هفتساله برای دوره 1956-1949 تدوین شده بود و حقوقالامتیازها تنها روش قابل تصور برای تأمین مالی آن به شمار میرفتند. این برنامه یک طرح بلندمدت بود که پیشبینی هزینههای سنگین برای زیرساختها و بهبودهای اجتماعی، نظیر آموزش، را در بر میگرفت. بنابراین، بعید بود که این طرح منافع اقتصادی کوتاهمدت به همراه داشته باشد، اما دقیقاً همان چیزی بود که مردم ایران و احتمالًا مجلس از آن انتظار داشتند8.
شکایات جدیدی از سوی طرف ایرانی مطرح شد. نخستین شکایت این بود که ونزوئلا توافقی برای اعطای امتیاز نفتی به امضا رسانده بود که سهم 50:50 از سود را به آن کشور اختصاص میداد و ایرانیها هیچ دلیلی نمیدیدند که چرا آنها نباید همان سهم را دریافت کنند. این ایدهای بود که پیشتر ارنست بووین، وزیر امور خارجه بریتانیا، بهطور خصوصی به شرکت نفت ایران و انگلیس (AIOC) ارائه کرده بود. ارنست بووین، که بحران شرکت نفت ایران و انگلیس را قبل از تصدی پست وزارت امور خارجه توسط هربرت موریسون مدیریت میکرد، بهصراحت بر این باور بود که جایگاه بریتانیا به عنوان یک قدرت بزرگ باید حفظ شود. دیدگاه بووین در این زمینه همچنین توسط جانشین او، هربرت موریسون، با لحنی قویتر و مستحکمتر مطرح شد. بخش زیر نشان میدهد که دولت کارگری تا چه اندازه بر باقیماندن بریتانیا بهعنوان یک قدرت بزرگ تأکید داشت:

7. J. MARLOW, The Persian Gulf in the Twentieth Century, (London: The Cresset Press, 1962) , Chapter 10.
8. Ibid., Chapter 9, 10, 12,13.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124