بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

مجلس جدید که به تازگی انتخاب شده بود، مسئله را به تعویق انداخت. وی این توافقنامه را به کمیسیون ویژهای در مجلس ارجاع داد که قرار بود نمایندگان تمامی جناحها را شامل شود، اما در عمل تنها پنج نفر از جبهه ملی در میان 18 عضو آن کمیسیون حضور داشتند. منصور پس از مدتی از سمت خود برکنار شد و جای خود را به ژنرال رزمآرا داد18.
ژنرال رزمآرا از اتخاذ موضع حمایتی در قبال موافقتنامه تکمیلی خودداری ورزید و در اظهارات عمومیاش نیز به طور کاملًا بیطرفانه و بدون تأکید بر آن سخن میگفت.19 به تبع این امر، لایحهای که حاوی مفاد موافقتنامه بود، در کمیسیون نفت مجلس باقی ماند که در نوامبر 1950 گزارشی به مجلس ارائه داد مبنی بر اینکه مفاد موافقتنامه به اندازه کافی منافع ملی ایران را تأمین نمیسازد.
کمیته نفت مجلس، که ریاست آن بر عهده دکتر محمد مصدق بود، در دسامبر 1950 این موافقتنامه را رد کرد. نهایتاً، ضربه مهلک به احتمال تصویب موافقتنامه تکمیلی زمانی وارد شد که شرکت نفتی عربی-آمریکایی )آرامکو( در دسامبر 1950 به توافقی معادل 50:50 در خصوص تقسیم سود با دولت عربستان سعودی دست یافت و این امر بهطور رسمی اعلام شد.
در همین حال، در تاریخ 10 فوریه، شرکت نفت به منظور تقویت موقعیت رزمآرا، نه تنها به او اطلاع داد که آمادهاند تا توافقی کاملًا جدید بر مبنای تقسیم برابر سودها را مذاکره کنند، بلکه حمایت مالی چشمگیری نیز به او پیشنهاد کرد 5) میلیون پوند بهصورت یکجا و 2 میلیون پوند در ماه برای ده ماه، تمامی مبلغ پیش از دریافت حق امتیازهای آینده( تا به دولت ایران در مشکلات مالی فوری خود کمک کند. با این حال، رزمآرا ترجیح داد این پیشنهاد را به کمیسیون نفت و مجلس افشا نکند و سعی کرد راه دیگری برای تصویب طرح ملی شدن پیدا کند. او در برابر کمیسیون نفت حاضر شد تا گزارشهایی از کارشناسان فنی، مالی و حقوقی ایرانی که به ملی شدن نفت مخالف بودند، ارائه دهد. این اقدام بیشک منجر به ترور او سه روز بعد شد20.
“بیاطلاعی عمیق از منافع موافقتنامه برای ایران تقریباً در تمامی سطوح سیاسی بهطور گستردهای مشاهده
میشد،” این دیدگاه نظر سر فرانسیس شپرد، سفیر بریتانیا در تهران، بود. این نگرش، بازتابی از تلقی بریتانیا از گزارشات شرکت نفت انگلیس و ایران در خصوص وقایع به شمار میرفت. در تاریخ 20 مارس 1951، مجلس شورای ملی توصیه
کمیته نفت مبنی بر ملی شدن شرکت نفت انگلیس و ایران را تصویب کرد؛ در 28 آوریل همان سال، لایحهای برای
اجرای این ملیسازی به تصویب رسید و در همان روز، دکتر محمد مصدق به عنوان نخستوزیر منصوب شد.

18. Ibid.
19. Ibid.
20. Ibid.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124