بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

او به یک ایده واحد، یعنی ملیسازی نفت و برچیدن تأثیرات مضر آنچه که شرکت نفت از نظر وی بر ایران تحمیل کرده بود، دچار وسواس شده بود،30″ این مطلب را سر فرانسیس شپرد در یکی از گزارشهای خود از تهران به وزارت امور خارجه ارسال کرد.
دولت بریتانیا خشم خود را به اینگونه ابراز کرد:
این تلاشها، ابتکار و مهارت بریتانیاییها بود که نفت را از زیر خاک ایران کشف کرد، آن را استخراج کرد، پالایشگاهها را ساخت، بازارهایی برای نفت ایران در 30 یا 40 کشور توسعه داد، اسکلهها، مخازن ذخیره و پمپها، جادهها و تانکهای ریلی و سایر تسهیلات توزیع را احداث کرد و همچنین ناوگان عظیمی از تانکرها را به وجود آورد. این اقدامات در زمانی صورت گرفت که هیچ مسیر آسانی برای صادرات نفت ایران وجود نداشت و در رقابت با صنعت نفت وسیع آمریکا قرار داشت.
هیچیک از این اقدامات نه توسط دولت ایران و نه توسط مردم ایران قابل انجام بود یا امکانپذیر میشد31.
نقش نفت در تأمین نیازهای انرژی بریتانیا هر ساله حیاتیتر میشد، چرا که تأمین زغالسنگ داخلی و سایر منابع آن به طور فزایندهای گرانتر و در مقادیر ناکافیتر قرار میگرفت.
پالایشگاه نفت آبادان نه تنها نمایانگر ثروت، بلکه نماینده آن وجه غیرقابل لمس از حضور بریتانیا در خاورمیانه، یعنی “مقام و اعتبار” نیز بود. به گفته سرکنسول بریتانیا در کویت، فرانسیس پلی، “آبادان نماد چیزی بزرگ بود… نمادی که حتی شکاکترین عربها نیز نمیتوانستند از قدرت انرژی بریتانیا، ثروت بریتانیا، کارآمدی بریتانیا و قدرت صنعتی بریتانیا انکار کنند32”.
پالایشگاه نفت آبادان بزرگترین پالایشگاه نفت در جهان به شمار میرفت. بهطور مشابه، ملیسازی شرکت نفت انگلیس-ایران نیز برای دولت بریتانیا به دلیل دلایل زیر، موجب رسوایی و شرمساری شد. از جمله این دلایل، بهوضوح میتوان به اهمیت راهبردی خلیج فارس اشاره کرد که به عنوان “رگ حیات” بریتانیا در سیستم دفاع استراتژیک کشورهای مشترکالمنافع )کامنولث( به شمار میرفت.

30. PRO , London , FO371 / 91535 / EP1531 , The General Political Correspondence of the Foreign
Office , Sir Francis Shepherd , British Ambassador in Teheran , to the Foreign Office , Confidential , 14th May 1951 .
31. PRO , London , FO371 / 91599 , The General Political Correspondence of the Foreign Office , Sir
Donald Fergusson , the Permanent Under Secretary of the Ministry of Fuel and Power , to Richard Stockes , who knew the region at first hand through his engineering firm , Ransome and Rapier , Tom Secret , Private and Personal , 3rd October 1951 .
32. J.A. BILL and W.R. LOUIS , Musaddiq , Iranian Nationalism and Oil , ( London : I.B. Tauris and Co. Ltd. , Publishers , 1988 ) , pp . 229-230 .

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124