بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

فصل سوم
سقوط دولت حزب کارگر در سال 1951
دولت حزب کارگر بریتانیا بدون آمادگی قبلی با بحران ملیشدن شرکت نفت ایران و انگلیس مواجه شد، چراکه
اطلاعات آنها از تحولات ایران محدود و عمدتاً وابسته به منابع خود این شرکت بود. وزارت امور خارجه بریتانیا نیز در شرایطی آشفته قرار داشت، بهویژه با ورود وزیر خارجه جدید، هربرت موریسون، که تقریباً همزمان با به قدرت رسیدن دکتر محمد مصدق این سمت را بر عهده گرفت.
با اعلام ملیشدن شرکت نفت ایران و انگلیس در 2 مه 1951، مصدق به یکی از اصلیترین دغدغههای وزیر خارجه جدید بدل شد. موریسون، که پیشتر وزیر کشور بود و برای جانشینی ارنست بوِین به وزارت خارجه انتقال یافته بود، بهخوبی آگاه بود که افکار عمومی بریتانیا، هرگونه انعطافپذیری یا ضعف در برابر قاطعیت ایران را نشانهای از ناتوانی دولت تلقی خواهد کرد. ازاینرو، وی کابینه را از مجموعه تدابیر طراحیشده برای ممانعت از خرید نفت ایران توسط مشتریان شرکت نفت ایران و انگلیس مطلع ساخت. در همین راستا، دولت بریتانیا دستور داد که:
(1) از بارگیری نفت در پالایشگاه آبادان توسط نفتکشهای خود جلوگیری کند.
(2)تمامی متخصصان و تکنسینهای بریتانیایی را از پالایشگاه آبادان و میادین نفتی ایران خارج سازد.
(3) از طریق پیگیریهای حقوقی، مانع از آن شود که شرکتهای دیگر بتوانند نفت بارگیریشده از آبادان را در بازارهای بینالمللی به فروش برسانند1.
در مه 1951، دولت بریتانیا همچنین تلاش کرد تا دولت ایالات متحده را متقاعد کند که کمکهای مالی خود به ایران را لغو، محدود یا به تعویق بیندازد تا از این طریق، فشار اقتصادی بر دولت مصدق را تشدید کرده و وی را به عقبنشینی از سیاستهای ملیگرایانهاش وادار کند2.
در مه 1951، کلمنت اتلی به دولت ایران هشدار داد که «ملیسازی عواقب جدی و گستردهای در پی خواهد
داشت3».
با تشدید تنشها در اطراف تأسیسات نفتی آبادان و افزایش نگرانیها درباره امنیت اموال و کارکنان بریتانیایی، هربرت موریسون، وزیر امور خارجه، از همان 10 مه 1951 گزینه مداخله نظامی احتمالی را مورد بررسی قرار داد. او معتقد بود که حفظ موقعیت بریتانیا در خاورمیانه به توانایی این کشور در حفظ نفوذ خود در ایران وابسته است.

1. PRO, London, T236/3656, Treasury Records, Cabinet, Persian Oil, Economic Sanction against Persia,
Secret, 8th May, 1951, p.1.
2. M.A.HEISS, The United States, Great Britain, and Iranian Oil, 1950-1954,Ph.D. Thesis, The Ohio State
University, 1991, p.960.
3. Ibid.,p92.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124