بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

دادستان کل، سر فرانک ساسکایس، به شدت به مبنای استدلال موریسون در زمینه حقوق بینالملل انتقاد کرد. به گفته او، استفاده از نیروی نظامی تنها باید در آخرین گزینه و زمانی مجاز باشد که جانها به وضوح در معرض خطر جدی قرار گرفته باشند. اگرچه ناوگان خلیج فارس با سه ناوشکن و پنج ناو ویرانگر از دریای مدیترانه تقویت شده بود، اما در پایان ژوئیه، هیئت دولت تصمیم گرفت که مذاکرات با ایران از سر گرفته شود. نظر سر فرانک ساسکایس همزمان با تلاشهای آمریکا برای حل بحران بهطور مسالمتآمیز بود. در 1 اوت 1951، لرد فریزر تأیید کرد که طرح دزد دریایی کنار گذاشته شود و ناو موریس از خلیج فارس خارج گردد.
در این میان، رئیسجمهور ترومن اقداماتی برای دستیابی به یک راهحل مسالمتآمیز برای بحران انجام میداد. در 8 ژوئن، او پیشنهاد کرد که آوریل هریمن، مشاور ویژه رئیسجمهور، به تهران سفر کند تا زمینهای برای ایجاد تفاهم در مذاکرات فراهم شود. هریمن در گفتوگوهای خود با دکتر مصدق که بلافاصله پس از ورود به تهران در 15 ژوئیه صورت گرفت، ابتدا بر لزوم رعایت دقیق و با دقت دستور دادگاه بینالمللی دادگستری توسط ایران تأکید کرد.
همانطور که پیشتر اشاره شد، شرکت نفت انگلیس و ایران در مه 1951 درخواست داوری از دادگاه بینالمللی دادگستری را ارائه داد. این شرکت لرد رادکلیف را بهعنوان داور خود معرفی کرد و از دولت ایران خواست تا داور خود را انتخاب کند. دکتر مصدق بر حق حاکمیت ایران برای ملیسازی منابع نفتی تأکید کرد و این حق را غیرقابل ارجاع به داوری یک سازمان بینالمللی یا واگذاری دانست. او درخواست شرکت نفت انگلیس و ایران را رد کرد.
در 5 ژوئیه، دادگاه بینالمللی دادگستری حکمی صادر کرد که بر اساس آن از دولت ایران و شرکت نفت انگلیس و
ایران خواسته شد که هیچگونه اقدامی که ممکن است به تشدید اختلاف موجود منجر شود، انجام ندهند. در این مدت،
به شرکت نفت انگلیس و ایران اجازه داده شد که فعالیتهای صنعتی و تجاری خود را همانطور که پیش از 1 مه انجام میداد، تحت نظارت هیئتی مشترک از ایران و بریتانیا با یک عضو بیطرف ادامه دهد. در 7 ژوئیه، دولت بریتانیا به دولت ایران اطلاع داد که حکم دادگاه را به طور کامل پذیرفته است. با این حال، در 9 ژوئیه، دولت ایران به دبیرکل سازمان ملل متحد اطلاع داد که حکم دادگاه را رد کرده است11.
در جریان گفتوگوهای خود با دکتر مصدق در تهران، هریمن در نهایت در 24 ژوئیه موفق شد او را متقاعد کند تا بر اساس شرایط زیر به آغاز مذاکرات با دولت بریتانیا رضایت دهد:
در صورتی که دولت بریتانیا به نمایندگی از شرکت نفت انگلیس و ایران اصل ملیسازی صنعت نفت در ایران را به رسمیت بشناسد، دولت ایران آمادگی خود را برای آغاز مذاکرات با نمایندگان دولت بریتانیا، به نمایندگی از شرکت مذکور، اعلام خواهد کرد.

11. PRO, London, CAB129/47 CP (51) 257, Memorandum by Herbert Morrison on the dispute with Persia,
Secret, 26th September 1951,p.8.
12. Ibid.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124