بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

اگرچه این مبنا به نظر میرسید که فرصتی برای آغاز مذاکرات فراهم کند، دولت بریتانیا تصمیم گرفت که مذاکرات تنها در صورتی به نتیجه مثبت خواهد رسید که دولت ایران ابتدا متعهد شود شرایط در جنوب ایران، که در ماه ژوئیه رو به وخامت گذاشته بود، را بهبود بخشد.
آورل هریمن تصمیم گرفت به لندن سفر کند تا با دولت بریتانیا گفتوگوهایی برگزار کند. پس از مذاکرات در لندن، هریمن به ایران بازگشت و گفتوگوهای بیشتری با دکتر مصدق در تهران داشت. سپس هریمن با دولت بریتانیا تماس گرفت تا به آنها اطمینان دهد که دکتر مصدق ضرورت بهبود شرایط، بهویژه در جنوب ایران، را درک کرده و همچنین توضیح دهد که دولت ایران موافقت کرده است که بر اساس قانون 20 مارس 1951 وارد مذاکرات شود. همانطور که در فصل دوم ذکر شد، در 20 مارس 1951، مجلس شورای ملی پیشنهاد کمیته نفت برای ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران را تصویب کرد.
پس از ترور نخستوزیر ایران، پرویز رزم آرا )همانطور که در فصل دوم اشاره شد، رزم آرا در مقابل کمیسیون نفت که ریاست آن بر عهده دکتر مصدق بود، گزارشی از کارشناسان فنی، مالی و حقوقی ایران علیه ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران ارائه کرد. این مخالفت با ملیسازی شرکت منجر به ترور او چند روز بعد شد(، در 7 مارس، کمیسیون نفت بلافاصله قطعنامهای را تصویب کرد که «پیشنهاد ملیسازی نفت در سرتاسر ایران» را پذیرفت و درخواست تمدید دو ماهه برای بررسی اصل ملیسازی را مطرح کرد. مجلس شورای ملی نیز موافقت کرد که این قطعنامه بهعنوان مسئلهای با «اولویت دوگانه» بررسی شود و تا 20 مارس به تصویب هر دو مجلس رسید. 13
علاوه بر این، هریمن میخواست به بریتانیا اطمینان دهد که ایران بر اجرای قانون ملیسازی 1 مه تأکید نخواهد کرد. )در 1 مه این قانون به تصویب رسید و در 2 مه، شرکت نفت انگلیس و ایران بهطور رسمی ملیشده اعلام گردید.(
در 26 آوریل، یعنی در مدت زمانی کمتر از دو ماه، دکتر مصدق، رئیس کمیسیون نفت، بهطور ناگهانی جلسهای برگزار کرد و تصمیم خود را برای پیشبرد موضوع ملیسازی نفت اعلام نمود. روز بعد، کمیسیون متن قطعنامهای را تصویب کرد که اجرای «تصمیم دو مجلس در خصوص ملیسازی نفت در سرتاسر کشور» را تأکید میکرد و در 9 ماده، روشهای اجرایی آن را تعیین نمود. این قطعنامه )که به «قانون 9 مادهای» معروف شد( دوباره با شتاب از مجلس عبور کرد و تا 30 آوریل به تصویب هر دو مجلس رسید. شاه در 2 مه این قانون را بهطور رسمی صادر کرد14.
زمانی که دولت بریتانیا تضمینهای کافی دریافت کرد، به توافق با هریمن، یادداشتی به دولت ایران ارسال نمود. این یادداشت مبنای پیشنهادی که هریمن در تاریخ 24 ژوئیه به دکتر مصدق ارائه کرده بود را، همانطور که پیشتر توضیح داده شد، پذیرفت. همچنین در این یادداشت اشاره شده بود که «مذاکرات نمیتوانند بهطور مؤثر و رضایتبخشی ادامه یابند مگر آنکه شرایط فعلی بهگونهای تسکین یابد15».

13. Ibid,p.5.
14. Ibid.
15. Ibid.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124