بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

دولت ایران در بیانیهای اعلام کرد که این پیشنهاد با فرمولی که مذاکرات بر اساس آن آغاز شده بود مطابقت ندارد و از بحث درباره این پیشنهادها خودداری کرد. دولت ایران تنها مایل به مذاکره درباره موارد زیر بود:
الف( خرید نفت به منظور تأمین نیازهای داخلی بریتانیا.
ب( بررسی میزان غرامتی که باید به شرکت نفت انگلیس-ایران پرداخت شود.
ج( بهکارگیری تکنسینهای بریتانیایی توسط شرکت ملی نفت ایران20.
دولت بریتانیا با این سه بند موافقت نکرد، زیرا پذیرش آنها در عمل به معنای تبعیت از مفاد قانون ملیسازی صنعت نفت مصوب 1 مه 1951 بود.
دکتر مصدق در مذاکرات خصوصی خود با لرُد پریوی سیل علاقهمندی به ادامه گفتوگوها برای تدوین یک
سازوکار خرید نفت را نشان داد، اما تأکید داشت که کارکنان بریتانیایی و ایرانی صنعت نفت باید مستقیماً با شرکت ملی نفت ایران قرارداد داشته باشند و در نتیجه، جایی برای یک سازمان عملیاتی مستقل وجود ندارد.
مصدق بر موضع اصولی خود پایبند ماند و اظهار داشت که پیشنهاد بریتانیا به این معنا خواهد بود که «خدمتگزار بزرگتر از ارباب میشود21.»
با وجود حمایت هریمن از طرح استوکس، مشخص شد که مصدق هیچیک از این پیشنهادها را نخواهد پذیرفت. در
نتیجه، لرُد پریوی سیل تصمیم به تعلیق مذاکرات گرفت و در 23 اوت 1951 به لندن بازگشت. هریمن، فرستاده
ویژه رئیسجمهور ترومن، نیز دو روز بعد ایران را ترک کرد.
دولت بریتانیا، به دنبال کنارهگیری ریچارد استوکس، مذاکرات را در حالت تعلیق تلقی کرد. دکتر مصدق در نطق خود در مجلس سنا در تاریخ 5 سپتامبر اعلام کرد که در صورتی که دولت بریتانیا ظرف دو هفته پاسخ رضایتبخشی به پیشنهادهای ارائهشده وی ندهد، مجوز اقامت کارکنان شرکت نفت ایران و انگلیس در ایران لغو خواهد شد. در واکنش به این اولتیماتوم، دولت بریتانیا تصمیم گرفت با اتخاذ سیاستی آشکار به نمایندگان و مردم ایران نشان دهد که از هرگونه امید به دستیابی به توافق با مصدق دست کشیده است. این اقدام در واقع تلاشی برای تضعیف دولت مصدق محسوب میشد. به بیان دیگر، چنانچه ایرانیان خواستار دستیابی به توافق بودند، میبایست اعتماد خود را از مصدق سلب کرده و زمینه استعفای وی را فراهم میکردند.
در همین راستا، در تاریخ 5 سپتامبر، دولت بریتانیا اعلام کرد که مذاکرات خود با دولت ایران را بهطور قطعی خاتمهیافته تلقی میکند. در صورت شکست مذاکرات، مجموعهای از تدابیر تنبیهی در نظر گرفته شده بود که شامل موارد زیر وضع .میشد:
(1مقررات کنترلی بر استرلینگ: این اقدام عملًا ایران را از تسهیلات ویژهای که در زمینه قابلیت انتقال و تبدیلپذیری استرلینگ به دلار دریافت میکرد، محروم میساخت.

20. Ibid.
21. M.A. HEISS, op. cit., p.136.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124