بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

2ممنوعیت صادرات برخی کالاهای کمیاب از بریتانیا به ایران: از جمله این کالاها میتوان به فولاد و شکر اشاره کرد.این سیاستها در چارچوب فشار اقتصادی و سیاسی طراحی شده بود تا دولت مصدق را به عقبنشینی وادار کند و فضای داخلی ایران را علیه وی تغییر دهد22.
تاریخ 10 سپتامبر 1951 تصمیم گرفته شد تا برخی از مزایای ویژهای که پیشتر به ایران به دلیل منافع اقتصادی که بریتانیا از منابع نفتی ایران به دست میآورد، اعطا شده بود، لغو گردد. این تدابیر که به منظور حمایت از اقتصاد
بریتانیا و نه بهعنوان اقدام تلافیجویانه طراحی شده بودند، امکانات ایران در استفاده از استرلینگ و خرید برخی
کالاهای کمیاب را محدود ساخت. در پی این اقدامات، محمولههایی از کالاهای کمیاب که در حال انتقال به ایران بودند، از جمله 3000 تن تجهیزات ریل آهن و 3000 تن شکر، توقیف شدند. این اقدامات بهمنظور محافظت از منافع اقتصادی بریتانیا در مواجهه با تغییرات پیشآمده در روابط با ایران، اعمال گردید و بهطور مستقیم بر وضعیت اقتصادی و تأمین کالاهای ضروری در ایران تأثیر گذاشت23.
دولت بریتانیا، با اعتقاد به اینکه تنها شاه میتواند دکتر مصدق را با فردی منطقیتر جایگزین کند، به سفیر بریتانیا در تهران دستور داد که هر چه سریعتر با شاه ملاقات کند. سفیر مأموریت داشت که به شاه تاکید کند تا زمانی که دولت مصدق در قدرت باشد، هیچ پیشرفتی حاصل نخواهد شد. از شاه خواسته شد تا اقداماتی برای جایگزینی دولت دکتر مصدق با دولتی انجام دهد که بتواند بهتر از منافع واقعی ایران حفاظت کند. این اقدام نشاندهنده تلاش بریتانیا برای تغییر ساختار سیاسی ایران و تقویت نفوذ خود در برابر دولت مصدق بود، که بهویژه در حوزه نفت و منافع اقتصادی بریتانیا اهمیت زیادی داشت.
پس از آن، نماینده رئیسجمهور ترومن، هریمن، یادداشتی از سوی دکتر مصدق دریافت کرد. در تاریخ 12 سپتامبر، مصدق پیشنهادات جدیدی برای حل و فصل اختلاف نفتی به هریمن ارسال کرد. این پیشنهادات شامل تکرار اولتیماتوم قبلی در خصوص کارکنان بریتانیایی بود که طبق آن مجوز اقامت آنها در ایران لغو میشد. نماینده آمریکایی از بحث در مورد این پیشنهادات با دولت بریتانیا امتناع کرد و در پاسخی قاطعانه به مصدق نوشت که اینگونه پیشنهادات در برخی جنبهها پسروی از موضع پیشین دکتر مصدق به شمار میآید و طرح “اولتیماتوم” در خصوص کارکنان بریتانیایی تنها وضعیت را پیچیدهتر خواهد کرد. این واکنش نشاندهنده نگرانی شدید از افزایش تنشها و پیچیدهتر شدن شرایط سیاسی و دیپلماتیک میان ایران و بریتانیا بود، و همچنین تأکیدی بر این نکته که اقداماتی از این دست میتواند فرآیند حل بحران را دشوارتر کند24.

22. PRO, London, T236/3657, Treasury Records, Cabinet, Persian Oil, Action consequent upon the withdrawal of the Stokes mission, Secret, 22nd August 1951, p.4.
23. PRO, London, CAB 129/47 CP (51) 257, Memorandum by Herbert Morrison on the dispute with Persia
, Secret , 26th September 1951 , p.10 .
24. Ibid, p.11.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124