بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

پس از شکست مذاکرات در واشنگتن، ایدن در تاریخ 20 نوامبر در مجلس عوام اعلام کرد که هر راهحلی باید سه مؤلفه اساسی را شامل شود:
(1)اقتصاد ایران نمیتواند تضمین شود مگر آنکه صنعت نفت این کشور در تمام مراحل خود بهصورت کارآمد اداره شود.
(2)مزایای این صنعت باید بهطور عادلانه میان ایران و کسانی که در توسعه منابع نفتی این کشور نقش دارند، تقسیم گردد.
(3)جبران خسارت عادلانه و کامل برای ملیسازی و پیامدهای آن باید پرداخت شود، چراکه این مسئله نمیتواند صرفاً توسط یک طرف حلوفصل شود31.
در این شرایط، دکتر مصدق که هنوز در ایالات متحده حضور داشت، از رئیسجمهور ترومن درخواست وامی به مبلغ 120 میلیون دلار کرد. رئیسجمهور آمریکا در پاسخ اعلام کرد که این درخواست با دقت بررسی خواهد شد32. در همین حال، وینستون چرچیل، نخستوزیر بریتانیا، از اینکه دولت آمریکا همچنان به اعطای کمک مالی به ایران فکر میکرد، ابراز نارضایتی کرد. این مسئله به یک معضل تبدیل شده بود: اعطای وام، برنامه حسابشده بریتانیا برای سقوط ایران را از بین میبرد، اما اجازه دادن به سقوط ایران از دیدگاه آمریکا بیش از حد پرمخاطره بود.
بنابراین، دیپلماسی مسیری متفاوت در پیش گرفت. برای راضی نگهداشتن آمریکاییها، ایدن و چرچیل اجازه
برگزاری مذاکرات بیشتری را صادر کردند33. چنانکه پیشتر در این پژوهش بررسی شد، دو مأموریت قبلی برای حل بحران نفت ایران و بریتانیا با شکست مواجه شده بودند: یکی مأموریت آورل هریمن، مشاور شخصی رئیسجمهور ترومن، و دیگری مأموریت ریچارد استوکس، نماینده ویژه بریتانیا. این بار، درحالیکه دکتر مصدق برای دفاع از موضع ایران در شورای امنیت سازمان ملل حضور داشت، طرح جدیدی مطرح شد: بانک بینالمللی برای بازسازی و توسعه )بانک جهانی( پیشنهاد کرد که بهعنوان میانجی بیطرف عمل کند34.
معاون بانک بینالمللی، به پیشنهاد سفیر پاکستان در واشنگتن، به دکتر مصدق اطلاع داد که این بانک مایل است برای تنظیم ترتیبات موقت در بهرهبرداری از صنعت نفت ایران، تا زمان رسیدن به توافق نهایی، اقدام کند، مشروط بر اینکه از سوی هر دو طرف، یعنی بریتانیا و ایران، دعوت شود.
با اینکه دکتر مصدق موضع مشخصی اتخاذ نکرد، تمایل خود را برای بررسی این پیشنهاد ابراز داشت و درخواست کرد که این پیشنهاد به دولت بریتانیا نیز ارائه شود.

31. L.P. ELWELL – SUTTON , op. cit., p.264.
32. D.N. WILBER , Iran : Past and Present , ( New Jersey : Princeton University Press , 1958 ) , p . 115.
33. B. LAPPING, op. cit., pp.265.
34. D.N. WILBER , op . cit., p. 115.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124