بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

دولت بریتانیا در پاسخ تأکید کرد که هرگونه راهحلی که بانک بینالمللی پیشنهاد دهد، نباید بر حقوق قانونی دولت ایران و شرکت نفت ایران و انگلیس در یک توافق نهایی تأثیر بگذارد. همچنین، مذاکرات صرفاً برای کمک به بانک در تدوین یک برنامه انجام میشود و این بانک باید تصمیم بگیرد که آیا چنین طرحی میتواند مبنای مذاکرات با ایران باشد یا خیر.
به درخواست بانک بینالمللی، دولت بریتانیا اطلاعات لازم درباره صنعت نفت ایران و پیامدهای احتمالی توافق موقت را در اختیار این نهاد قرار داد. رئیس بانک بینالمللی نیز از مدیران شرکت نفت ایران و انگلیس درخواست کرد که برای ارائه توضیحات بیشتر به واشنگتن سفر کنند35. مقامات بریتانیایی بر این باور بودند که مذاکرات مستقیم بین دولتها ممکن است احساسات ملیگرایانه را در ایران تشدید کند، اما ضروری بود که نوعی تفاهم بین دولتها حاصل شود، صرفنظر از اینکه چه نهادی مذاکرات را پیش ببرد36. بانک بینالمللی امیدوار بود که تا ژانویه 1952 بتواند پیشنهادی ارائه دهد که بر اساس آن، مدیریت کامل تولید و پالایش صنعت نفت ایران در اختیار هیئتی بیطرف قرار گیرد. این هیئت، که ریاست آن را فردی از کشوری بیطرف بر عهده میگرفت، مسئولیت استخدام و نظارت بر کارکنان صنعت نفت را به عهده داشت37. انتظار میرفت که اکثریت کارکنان عملیاتی خارجی از شرکت نفت ایران و انگلیس باشند و سود حاصل بهطور مساوی بین دولت ایران و شرکتهای خارجی تقسیم شود38.
با این حال، دکتر مصدق در 26 دسامبر 1951 در یک کنفرانس مطبوعاتی مخالفت خود را با برخی مفاد طرح بانک بینالمللی، از جمله استخدام مجدد متخصصان شرکت نفت ایران و انگلیس و فروش نفت به بریتانیا با تخفیف، اعلام کرد. در 31 دسامبر، هیئتی از بانک بینالمللی به سرپرستی مدیر بخش وامهای بانک وارد تهران شد. اما چند روز پیش از ورود این هیئت، تظاهراتی در تهران علیه هرگونه مداخله بانک در حل بحران نفت برگزار شده بود، که امید به موفقیت این مأموریت را کاهش داد39.
دولت بریتانیا نگران بود که پیشنهادهای بانک بینالمللی، از نظر نحوه ارائه و زمانبندی، موقعیت سیاسی مصدق را در ایران تقویت نکند. بریتانیا نمیخواست که مصدق در موقعیتی قرار گیرد که به نظر برسد در حال مذاکره درباره مسئله نفت است، زیرا موقعیت سیاسی او در داخل کشور، به دلیل شکست مذاکرات با آمریکاییها، تضعیف شده بود. از این رو، آنتونی ایدن، وزیر امور خارجه بریتانیا، اقدامات زیر را توصیه کرد:

35. PRO , London , CAB 129/48 C ( 51 ) 46 Memorandum of Anthony Eden , the Foreign Secretary , on the International Bank’s proposal , Secret , 17th December 1951 , p.1 .
36. PRO , London , T236 / 3663 , Treasury Records , Cabinet Persia ( Official ) Committee , Minutes of Meeting of the Committee held in Sir Roger Makins ‘ room , Foreign Office , Secret , 9th April 1952 , p.3 .
37. PRO , London , CAB 129/48 C ( 51 ) 46 Memorandum by Anthony Eden , the Foreign Secretary , on the International Bank’s proposal , Secret , 17th December 1951 , p.1 .
38. PRO , London , T236 / 3663 , Treasury Records , Cabinet Persia ( Official ) Committee , Minutes of Meeting of the Committee held in Sir Roger Makins ‘ room , Foreign Office , Secret , 9th April 1952 , p.1 .
39. PRO , London , CAB 129/38 C ( 51 ) 46 Memorandum by Anthony Eden , the Foreign Secretary , on the International Bank’s proposal , Secret , 17th December 1951 , p.1-2 .

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124