بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

در 3 ژانویه 1952، دکتر مصدق این پیشنهادات را رد کرد و تأکید نمود که بانک بینالمللی تنها در صورتی میتواند در عملیات صنعت نفت ایران مداخله کند که به عنوان نماینده دولت ایران عمل کند، نه یک نهاد مستقل. علاوه بر این، دولت ایران حاضر نبود که سود نفت را با خریداران خارجی تقسیم کند. تا زمانی که دولت ایران بر این موضع اصرار داشت که بانک بینالمللی باید تنها در چارچوب حسابهای ایران فعالیت کند، هیچ پیشرفتی در مذاکرات قابل انتظار نبود41.
پاسخ دکتر مصدق تقریباً منجر به فروپاشی مذاکرات شد. بااینحال، پس از گفتگو با کمیته مشترک نفت و سفیر آمریکا، مصدق از موضع خود کوتاه آمد و موافقت کرد که مذاکرات را بهطور کلی ادامه دهد. پیشنهاد شد که هیئت اعزامی درحالیکه منتظر دریافت اخبار بیشتر از واشنگتن است، از آبادان بازدید کند. از آن پس، این رویکرد حفظ شد که این مأموریت صرفاً مأموریتی برای جمعآوری اطلاعات است و زمانی که در 13 ژانویه 1952 ایران را ترک کرد، هدف آن فقط گزارش دادن به بانک بینالمللی بود. آنتونی ایدن اظهار داشت42: «بریتانیا کاملًا مایل است که بانک، بازیای را که آغاز کرده است، ادامه دهد».
رابرت گارنر، معاون رئیس بانک بینالمللی، در 4 فوریه 1952 تلگرامی به مصدق ارسال کرد و تمایل خود را برای سفر به ایران و تلاش برای رسیدن به یک مصالحه اعلام نمود. مصدق، نخستوزیر ایران، پاسخی مثبت و استقبالآمیز به معاون رئیس بانک ارسال کرد. در 11 فوریه، گارنر به همراه هیئتی شامل پرودهوم، ریبر، السورث کلارک )مشاور حقوقی( و ساموئل لیپکوویتز )مشاور اقتصادی( وارد تهران شد.
دولت ایران تأکید داشت که بهدلیل شرایط خروج کارکنان پیشین، امکان بهکارگیری مجدد تکنسینهایی که قبلًا در ایران خدمت کرده بودند، وجود ندارد. هیئت بانک بینالمللی استدلال کرد که بهدلیل کمبود متخصصان، امکان یافتن حدود هزار تکنسین موردنیاز برای راهاندازی صنعت نفت، بهجز در شرکت نفت انگلیس و ایران، وجود ندارد. در پاسخ، دولت ایران مدارکی ارائه داد که نشان میداد صنعت نفت میتواند حداقل با یکسوم ظرفیت خود و بدون هیچگونه تکنسین خارجی فعالیت کند. در مورد قیمت نفت، دولت ایران نهتنها هرگونه پیشنهاد تقسیم سود را رد کرد، بلکه تمایلی به ارائه تخفیف به خریداران خاص یا پذیرش قیمتی که توسط کارتل بینالمللی تعیین شده باشد، نداشت. اختلافات اساسی شامل جایگاه و اختیارات بانک بینالمللی در اداره صنعت نفت، کنترل ایران بر صنعت، بهکارگیری مجدد تکنسینهای بریتانیایی و قیمت فروش نفت بود.

41. PRO , London , T236 / 3663 , Treasury Records , Cabinet Persia ( Official ) Committee , Minutes of Meeting of the Committee held in Sir Roger Makins ‘ room , Foreign Office , Secret , 9th April 1952
, p.1 .
42. Department of State : Papers relating to the Foreign Relations of the United States , (
Washington DC , Annual ) , 1952-54 , vol . IX, p. 175, the Near and Middle East, Eden to the International Bank’s Representative.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124