بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

بانک بینالمللی در 16 فوریه پیشنهادهای خود را ارائه کرد. پیشنهاد شد که عملیات بانک بینالمللی فقط برای دو
سال ادامه یابد. علاوه بر این، نفت به قیمت 1.70 دلار در هر بشکه در خلیج مکزیک به فروش برسد، با اعمال
تخفیفهایی شامل 25٪ بابت غرامت، تخفیف عمومی بین 32 تا 35٪، و 25٪ برای هزینههای عملیاتی بانک. مدیرعامل نباید بریتانیایی باشد و سایر کارکنان نیز تا حد امکان غیر بریتانیایی انتخاب شوند. درنهایت، سهم ایران فقط بین 15
تا 18 درصد تعیین شد.
نخستوزیر ایران از ابتکار جدید بانک بینالمللی ناراضی بود و در آستانه قطع مذاکرات قرار داشت. بااینحال، بهدلیل مداخله مجلس سنا، هیئت بانک بینالمللی تصمیم گرفت که عزیمت خود را به تأخیر بیندازد. درنتیجه، یک کمیته فرعی ایرانی پیشنهادهای جدیدی را به هیئت بانک بینالمللی ارائه داد. این هیئت در 20 فوریه 1952 به لندن رفت تا این پیشنهادها را با مقامات بریتانیایی بررسی کند.
هکتور پرودهوم، مدیر دپارتمان وامهای بانک بینالمللی، به تهران بازگشت، درحالیکه رابرت گارنر، معاون رئیس بانک، به واشنگتن بازگشت. پرودهوم نهتنها پاسخ رد بریتانیا به پیشنهادهای ایران را به همراه داشت، بلکه نسخه بازنگریشدهای از پیشنهادهای پیشین بانک را نیز ارائه کرد. در این پیشنهاد جدید، قیمت 1.75 دلار پذیرفته شد، اما شامل 33٪ تخفیف عمومی )معادل 58 سنت(، 30 سنت برای هزینهها، و 37 سنت غرامت به شرکت نفت انگلیس و ایران بود. این کاهش قیمت درنهایت مبلغ 53 سنت یا حدود 30٪ را برای دولت ایران باقی میگذاشت. دولت ایران با دو مورد آخر موافق بود، اما بیش از 20٪ تخفیف عمومی را نپذیرفت. باوجود مذاکرات گسترده میان مقامات ایرانی و نمایندگان بانک بینالمللی در تهران، پیشرفتی حاصل نشد. در 16 مارس 1952، دولت ایران و بانک بینالمللی اعلام
کردند که در چندین مسئله مهم به توافق نرسیدهاند. این مسائل شامل مدیریت صنعت نفت، بهکارگیری مجدد
تکنسینهای بریتانیایی، و قیمت نفت بود. دکتر مصدق در تلگرامی اعلام کرد که دو شرط میتواند خواستههای ایران را تأمین کند: نخست، کارکنان عملیاتی باید از کشورهای بیطرف انتخاب شوند؛ دوم، بانک بینالمللی باید به نمایندگی از دولت ایران و مطابق با قوانین ملیشدن صنعت نفت، مدیریت را بر عهده گیرد. دولت ایران بهویژه بر این نکته تأکید داشت که این شرایط باید در زمینه استخدام و اخراج کارکنان نیز اعمال شود.
دلیل اصلی مخالفت ایران با بانک بینالمللی، درک عمیق ایرانیان از ماهیت واقعی مداخله و انگیزههای این بانک بود. ایرانیان خود را ملتی کوچک میدانستند که برای مدت طولانی توسط قدرتهای غربی مورد استثمار قرار گرفته بودند و هیچ طرح بینالمللیای با چنین حامیانی نمیتوانست کاملًا خیرخواهانه باشد.
آنتونی ایدن از تحولات اخیر در مذاکرات درباره آینده صنعت نفت ایران ناخشنود بود. وی در جلسه کابینه اظهار داشت که از شکست مذاکرات بانک بینالمللی چندان ناامید نشده است، چراکه این امر ممکن است موقعیت سیاسی نخستوزیر ایران را تضعیف کند43.

43. PRO, London, CAB 128/24 CC (51), 18th Conclusions, Minute 4, p.160.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124