بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

آنتونی ادن، مصدق را «یکی از زیرکترین و پیچیدهترین شخصیتهای شرقی44»میدانست که تاکنون با او مواجه
شده بود. او در خاطراتش درباره دیدارهای خود با مصدق نوشت که این گفتوگوها «هیچ پیشرفتی برای ما به همراه
نداشت45.»دولت بریتانیا امیدی نداشت که بحران نفت در دوران نخستوزیری مصدق حل شود.
در 20 مارس 1952، وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرد که دولت ایران نمیتواند وام 120 میلیون دلاری مورد درخواست مصدق را که در سفرش به واشنگتن مطرح کرده بود، دریافت کند. استدلال واشنگتن این بود که ایران از منابع نفتی قابلتوجهی برخوردار است و میتواند از این طریق نیازهای مالی خود را تأمین کند.
با اینحال، نگرانی از فروپاشی اقتصادی ایران و احتمال نفوذ شوروی در «منطقهای با اهمیت استراتژیک»،46 سیاست آمریکا را در قبال کمک به ایران دوگانه و متناقض ساخت. بهمنظور حفظ ثبات در ایران، هری ترومن و دین اچسون همچنان به ارائه کمکهای مالی ادامه دادند. تنها دوازده روز پس از رد وام 120 میلیون دلاری، در 1 آوریل 1952، 16 میلیون دلار کمک مالی از سوی آمریکا به ایران ارسال شد. در 24 آوریل نیز کمکهای نظامی آمریکا، که از 8 ژانویه متوقف شده بود، از سر گرفته شد. افزون بر این، از نوامبر 1951، هیئتی آمریکایی در ایران بر نحوه هزینهکرد کمک 23 میلیون دلاری تحت برنامه «نقطه چهارم» نظارت داشت؛ برنامهای که از سوی رئیسجمهور ترومن برای ارائه
کمکهای فنی به کشورهای در حال توسعه طراحی شده بود. این اقدامات آمریکاییها، خشم دولت بریتانیا را
برانگیخت،47 زیرا بریتانیا تلاش میکرد با اعمال فشار اقتصادی، مصدق را وادار به پذیرش شرایط خود کند. مقامات بریتانیایی نمیتوانستند اهمیت ایران را در چارچوب دفاع از جهان غرب درک کنند.
در این میان، مصدق با سفیر شوروی درباره تأمین نفت برای اتحاد جماهیر شوروی مذاکره میکرد. ایالات متحده بهشدت نگران بود که در صورت فروپاشی اقتصاد ایران، این امر میتواند بهانهای برای اشغال ایران توسط شوروی فراهم کند، بهویژه اگر این اقدام به دعوت دولت چپگرای مصدق صورت گیرد. این بحران در شرایطی پیچیدهتر میشد که جنگ کره، توان نظامی آمریکا را بهشدت تحلیل برده بود، تا جایی که نیرویی برای مقابله با چنین اقدامی از سوی شوروی در اختیار نداشت48.
تعهد آمریکا به دفاع از اروپای غربی در دوران جنگ سرد، تحت پیمان آتلانتیک شمالی )ناتو(، نیز فشار ناشی از کمبود نیروی نظامی را افزایش داده بود.

44. J.A. BILL and W.R. LOUIS , op . cit., p. 245.
45. Ibid.
46. F. VENN, Oil Diplomacy in the Twentieth Century, (London: Macmillan,1986), p .116.
47. A.P. DOBSON , The Politics of the Anglo – American Economic Special Relationship 1940-1987, (Brighton : Wheatsheaf Books , 1988 ) , p . 143.
48. Ibid.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124