بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

کنند. هنگامی که نفتکش در حال حرکت به سمت سواحل جنوبی عربستان بود، هواپیماهای نیروی هوایی سلطنتی بریتانیا چندین بار دور کشتی چرخیدند، و درنهایت موفق شدند کشتی را به عدن، که تحت حاکمیت بریتانیا بود، هدایت کنند .
در 10 دسامبر 1952، این پرونده در دیوان عالی عدن مطرح شد. سر هارتلی شاوکراس، دادستان کل پیشین بریتانیا، از سوی شرکت نفت ایران و انگلیس برای رسیدگی به این پرونده منصوب شده بود. در 9 ژانویهی 1953، دادگاه حکم داد که محمولهی نفت متعلق به شرکت نفت ایران و انگلیس است و باید فوراً تحویل داده شود.
علاوه بر محاصرهی نفتی و اقدامات مستقیم علیه معاملات مستقل، که نمونهی آن در بالا ارائه شد، دولت بریتانیا از ژوئن 1951 شروع به اعمال تحریمهای اقتصادی علیه ایران کرد،6 همانطور که در فصل سوم ذکر شد. صادرات شکر، فولاد، آهن، فلزات غیرآهنی، آلیاژها، واگنهای راهآهن و سایر مواد به ایران ممنوع شد.
در یکی از مکاتبات رسمی بریتانیا آمده است:

«ما باید از صادرات شکر و سایر کالاهایی که بهطور مستقیم یا غیرمستقیم موجب کاهش ذخایر دلاری بریتانیا میشود، به ایران جلوگیری کنیم7».
هر کشتیای که این کالاها را به بنادر ایران حمل میکرد، حتی در صورت داشتن قراردادهای منعقدشده، به دستور رادیویی بریتانیا تغییر مسیر داده میشد، بدون آنکه به اعتراضات مقامات ایرانی توجهی شود.
در بریتانیا، به درخواست وزارت سوخت و نیرو، کمیته مشورتی تأمین نفت در ژوئن 1951 تشکیل شد. ریاست این کمیته را سر ویلیام فریزر از شرکت نفت ایران و انگلیس بر عهده گرفت و سایر اعضای آن نمایندگانی از شرکت ترنیداد لیزهولدز و گروه شل بودند.
اقدامی مشابه در ایالات متحده نیز انجام شد. کمیته تأمین نفت خارجی در ژوئن 1951 تأسیس گردید که ریاست آن بر عهدهی اسکار ال. چپمن، وزیر کشور و مدیر نفتی امور دفاعی بود. این کمیته همکاری نزدیکی با همتای بریتانیایی خود داشت و متشکل از 19 شرکت بود که پنج مورد از آنها از غولهای کارتل نفتی بهشمار میآمدند، از جمله تگزاس گلف، استاندارد نیوجرسی، استاندارد کالیفرنیا، ساکونی-وکیوم و همچنین چندین شرکت وابسته و تابعهی آنان. سایر اعضا شامل شرکت سینکلر اویل، شرکت مستقل نفت آمریکا در خاورمیانه، شرکت نفت اقیانوس آرام غربی و شرکت سوپریور اویل بودند.
در 2 اوت 1951، کمیتههای بریتانیایی و آمریکایی تهیهی طرح اقدام مشترک را برای جبران کمبود نفت ناشی از توقف تولید نفت ایران آغاز کردند. در مدت چند هفته، بر اساس برنامهی مورد توافق این دو کشور، تولید نفت در
ونزوئلا، عربستان سعودی، کویت و کانادا به میزان 2 میلیون تن در ماه افزایش یافت.

6. Just before the UK was considering taking military action , which was discussed in Chapter Three .
7. PRO , London , T236 / 3664 , Treasury Records , Cabinet Persia ( Official ) Committee , Exports to Persia
, Note by the Board of Trade , Secret , 21st July 1952 , p.1 .

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124