بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

«افزایش تعداد افراد میانهرو که از فعالیتهای فزاینده حزب توده بیمناکاند11».
سر ویلیام استرنگ، معاون دائمی وزارت خارجه بریتانیا، در این باره اظهار داشت:
«در حالی که دکتر مصدق برای برخی از ویژگیهای خاص در شخصیت ایرانیان جاذبهای چشمگیر دارد و از این رو میتواند بهراحتی حمایت تودهها را جلب کند، دولت او از لحاظ کارکرد نه بهتر و نه کمتر از پیشینیان خود فاسد بوده است؛ بنابراین، نمیتوان او را واجد حمایت واقعی مردمی دانست12».
برای تحکیم جایگاه خود در برابر مخالفتهای فزاینده، دکتر مصدق در مارس 1953 کمیسیونی در مجلس شورای ملی تشکیل داد تا راهکاری برای «سازش» میان شاه و نخستوزیر بیابد13. این اقدام به معنای آن بود که «شاه بهطور رسمی بهعنوان رئیس کشور تلقی شود»، در حالی که اختیارات اجرایی نهایی به نخستوزیر واگذار گردد14. چنین پیشنهادی بر شدت مخالفتها با مصدق افزود. اجماع پارلمانی که او از زمان انتخابات پیشین مجلس از آن بهرهمند بود، از میان رفت و مجلس دچار شکاف و تفرقه شد.
در مواجهه با مخالفتها و شکاف در مجلس شورای ملی، نخستوزیر به جای اتکا به نهادهای رسمی، همهپرسیای برگزار کرد. این همهپرسی در اوایل اوت 1953 در تهران برگزار شد و مستقیماً رأی مردم را طلب کرد. نتیجه آن، تأیید قاطع دکتر مصدق از سوی رأیدهندگان بود. اما نمایندگان مخالف، این همهپرسی را غیرقانونی اعلام کردند و مدعی شدند که این اقدام مجلس را دور زده است.
در تاریخ 12 اوت 1953، دکتر مصدق در راستای نتایج همهپرسی اعلام کرد که قصد دارد مجلس را منحل کند15. نمایندگان مخالف کنترل مجلس را در دست گرفتند. شاه نیز در واکنش، دکتر مصدق را از نخستوزیری برکنار کرد و به جای او، ژنرال فضلالله زاهدی را به عنوان نخستوزیر جدید و فرمانده کل ارتش منصوب کرد. دکتر مصدق از پذیرش این حکم خودداری کرد. در همین حال، تودههای معترض در تهران خواستار اعلام جمهوری شدند و مجلس شورای ملی منحل اعلام شد. حزب کمونیست ایران، یعنی حزب توده، از دکتر مصدق حمایت کرده و خواهان تأسیس یک جمهوری دموکراتیک مردمی شد. همزمان، شوروی نیز اعلام کرد که از ایران حمایت خواهد کرد16.

11. PRO , London , FO371 / 91472 , The General Political Correspondence of the Foreign Office , report from the British Embassy , Teheran to the Foreign Office , to the Foreign Office on Musaddiq , Confidential , 15th November 1951 .
12. PRO , London , FO371 / 91463 , The General Political Correspondence of the Foreign Office , by Sir William Strang , Permanent Under – Secretary of State for Foreign Affairs , on Musaddiq’s position , 8th September 1951.
13. L.P. ELWELL – SUTTON , op. cit., p. 311.
14. Ibid.
15. Ibid, p.313.
16. R. RHODES – JAMES, Anthony Eden, (London: Macmillan, 1986), p. 360.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124