بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

پشت پرده، فعالیتهای محرمانهای در جریان بود. عوامل مخفی بریتانیا به لندن گزارش داده بودند که گروههای متعددی در ایران با مصدق مخالفاند و با حمایت، ازجمله کمک مالی بریتانیا، میتوان آنها را به سرنگونی او ترغیب کرد. ازجمله مخالفان مصدق، بدنه اداری کشور و رهبران مذهبی بودند، چراکه او بر اساس سیاستهای حزب توده، قصد داشت صنایع را ملیسازی کند و به زنان حق رأی بدهد؛ اقداماتی که هر دو مغایر با اصول اسلامی تلقی میشدند23. افزون بر این، مشروطهخواهان، و همانگونه که پیشتر نیز اشاره شد، ارتش، زمینداران، تجار و سیاستمداران نیز از مخالفان مصدق محسوب میشدند.
در بخشهای ابتدایی این کتاب، از بنجامین دیزرائیلی، نخستوزیر محافظهکار، نقل کردم که «دولتها بخش
عمدهای از قوانین خود را در پروندههای بایگانیشده دولتهای پیشین مییابند24».
همانطور که در ادامه این فصل نشان داده خواهد شد، سیاست دولت محافظهکار بریتانیا در قبال ایران، با هدف حفاظت از منافع بریتانیا در شرکت نفت انگلیس و ایران، در واقع در دوران تصدی حزب کارگر پایهگذاری شد. در ژوئن 1951، ای.اِی. برتهود، معاون وزیر و ناظر بر امور اقتصادی، درباره بحران شرکت نفت انگلیس و ایران با آن کِی. اس. لمبتون، استاد زبان فارسی در مدرسه مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن، گفتوگو کرد. لمبتون در طول جنگ جهانی دوم بهعنوان وابسته مطبوعاتی در سفارت بریتانیا در تهران فعالیت داشت. ازآنجاکه مدت زیادی در ایران اقامت داشت و زبان و طرز تفکر مردم ایران را بهتر از سایر مقامات بریتانیایی درک میکرد، در نظر برتهود، او بهعنوان یک مرجع در امور ایران شناخته میشد.
بر اساس یادداشت برتهود، لمبتون بهطور قاطع بر این باور بود که مذاکره و همکاری با دکتر مصدق امکانپذیر نیست. او معتقد بود که نباید امتیازی به مصدق داده شود، مگر در حدی که برای حفظ نظم در جنوب ایران ضروری باشد. لمبتون بر این باور بود که میتوان موقعیت مصدق را از طریق «روشهای پنهان» تضعیف کرد. یکی از راههای تحقق این هدف، دلگرم ساختن گروه قابل توجهی از ایرانیانی بود که از خطر متهم شدن به خیانت هراس داشتند اما درعینحال، برداشت آنها از منافع ملی ایران با دیدگاه بریتانیا همخوانی داشت. او همچنین پیشنهاد کرد که از طریق
مسئول روابط عمومی سفارت بریتانیا در تهران، بهتدریج افکار عمومی تغییر داده شود تا بدین ترتیب، ایرانیان
روشنفکری که به بریتانیا تمایل داشتند، فرصت یابند آشکارا علیه مصدق موضع بگیرند25.

در یادداشت دیگری، برتهود نوشت:
«خانم لمبتون بر این باور است که بدون اجرای یک کارزار مطابق با خطوط فوق، ایجاد فضای مناسب در تهران برای

23. B. LAPPING, op. cit., p.272.
24. L.A. MONK, Britain 1945-1970, (London: G. Bell & Sons Ltd., 1976), p.100.
25. PRO , London , FO371 / 91548 / EP1531 / 674 , The General Political Correspondence of the Foreign Office , Minute by Berthoud , 15th June 1951 in W.R. LOUIS , The British Empire in the Middle East : 1945- 51 , ( Oxford : Oxford University Press , 1985 ) , pp . 659-660.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124