بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

در واشنگتن، سی. ام. وودهاوس طرح خود را برای کودتا در ایران به سیا ارائه داد. این طرح بر اساس سازماندهی مالی گسترده برادران رشیدیان در تهران شکل گرفته بود. به گفته وودهاوس، این سازمان شامل افسران عالیرتبه ارتش و پلیس، نمایندگان مجلس، روحانیون، تجار، سردبیران روزنامهها، سیاستمداران کهنهکار و رهبران اوباش بود. علاوه بر این، بریتانیا از مدتها پیش با سران قبایل جنوب ایران ارتباط نزدیکی داشت و این پیوندها نیز در کودتا مورد استفاده قرار گرفت32.
در جریان این سفر، وودهاوس با کرمیت روزولت، نوه تئودور روزولت، رئیسجمهور پیشین آمریکا، دیدار کرد. کرمیت روزولت رئیس عملیات سازمان سیا در خاورمیانه بود و بهتازگی از تهران بازگشته بود. وودهاوس پیشنهاد بریتانیا را به او ارائه داد. روزولت پاسخ داد که خود نیز در حال بررسی ایدهای مشابه بوده و از طرف برخی شخصیتهای بانفوذ ایرانی پیشنهادهایی دریافت کرده است33. پاییز و زمستان 1952، دوران شکلگیری طرح عملیاتی مخفیانه انگلو- آمریکایی علیه مصدق بود، اما تا ژوئیه 1953، دولت آیزنهاور تصمیم قاطعی برای اجرای آن نگرفت. در این مقطع، جان فاستر دالس، وزیر امور خارجه آمریکا، ریاست نشستی را در واشنگتن بر عهده گرفت و دستور اجرای عملیات را صادر کرد.
در این میان، اتفاقی طنزآمیز در بریتانیا رخ داد. همانطور که پیشتر اشاره شد، هربرت موریسون، وزیر خارجه دولت کارگری، نخستین فردی بود که دستور سرنگونی مصدق از طریق عملیات مخفیانه را صادر کرد، اما آنتونی ایدن، وزیر خارجه محافظهکار بریتانیا، با وجود خشم شدید از ملی شدن نفت ایران، در اتخاذ اینگونه اقدامات مردد بود. ایدن این عملیات را اقدامی مستقیم، آشکار و پرمخاطره میدانست. او به وینستون چرچیل گفت: “آمریکاییها همیشه مشتاق انجام اقدامی فوری هستند34».
در نهایت، ایدن به دلیل انجام عمل جراحی، از روند تصمیمگیری کنار رفت و تا اکتبر 1953 به وزارت خارجه
بازنگشت35. به همین دلیل، تصمیم نهایی برای صدور مجوز کودتا، مستقیماً توسط نخستوزیر بریتانیا، وینستون چرچیل، گرفته شد.
چرچیل همواره درگیر سیاستهای کلان مرتبط با نفت ایران بود. او نقش کلیدی در تبدیل نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا از زغالسنگ به نفت داشت و همچنین در خرید اکثریت سهام شرکت نفت ایران و انگلیس توسط دولت بریتانیا نقشی اساسی ایفا کرد. بنابراین، توجه چرچیل به قدرت سیاسی نفت ایران از مدتها پیش از جنگ جهانی اول آغاز شده بود. در همان دوران، چرچیل محاسبه کرده بود که صرفهجویی ناشی از کاهش هزینههای نفت، حدود 40 میلیون پوند خواهد بود. او در این رابطه اظهار داشت:

32. B.LAPPING, op. cit., p.270.
33. Ibid, p.271.
34. J.A.BILL and W.R. LOUIS, op. cit., p.283.
35. Ibid, p.251.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124