بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

“بر این اساس، ممکن است سودهای حاصل از این سرمایهگذاری، اعم از بالفعل و بالقوه، به حدی برسد که نهتنها تمام برنامه ساخت کشتیهای کوچک و بزرگ سال جاری و تأسیسات نفتی پیش از جنگ را تأمین کند، بلکه روزی بتوانیم ادعا کنیم که ناوگان عظیمی که در سالهای 1912، 1913 و 1914 ساخته شد—بزرگترین ناوگانی که تاکنون در
چنین بازه زمانی کوتاهی توسط یک قدرت دریایی ساخته شده—بدون صرف حتی یک پنی از مالیاتدهندگان
بریتانیایی به نیروی دریایی این کشور اضافه شد36”.
بنابراین، چرچیل انگیزه زیادی برای پیگیری بحران شرکت نفت ایران و انگلیس داشت. چرچیل به عملیاتهای پرهیجان علاقه داشت و دیپلماتهای محتاط را بیکفایت میدانست. ازاینرو، زمانی که آنتونی ایدن بیمار شد، چرچیل شخصاً مسئولیت امور خارجی را بر عهده گرفت. پس از چندین گفتوگو با وودهاوس، چرچیل از لندن فرمان اجرای عملیات را صادر کرد. تاریخ عملیات برای اواسط اوت 1953 تعیین شد. همانند چرچیل، دوایت آیزنهاور نیز به جزئیات تسلط داشت و به اسناد و مدارک توجه ویژهای نشان میداد. او نیز مجوز اجرای عملیات را صادر کرد. این طرح در آمریکا به “عملیات آژاکس” و در بریتانیا به “عملیات بوت” مشهور شد.
عملیات آژاکس، مانند عملیات بوت، بر شبکهای از افراد بانفوذ ایرانی متکی بود. این دو شبکه اکنون بهصورت هماهنگ فعالیت میکردند. ازآنجاکه هیچ مقام رسمی بریتانیایی نمیتوانست وارد ایران شود، کرمیت روزولت، رئیس
عملیات سیا در خاورمیانه، گزینه اصلی برای هدایت کودتا بود. روزولت در 6 ژوئیه 1953 وارد ایران شد و اختیار کامل
هماهنگی جزئیات عملیات را دریافت کرد. او در این مأموریت با ژنرال نورمن شوارتسکف )در آن زمان سرتیپ(، که مسئولیت کلی عملیات را بر عهده داشت و پیشتر به مدت شش سال در ایران بهعنوان فرمانده ژاندارمری شاه خدمت کرده بود، همکاری کرد.
برادران رشیدیان به یک فرستنده رادیویی مجهز شدند تا ارتباط خود را با MI6حفظ کنند، و وودهاوس همتای خود در سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا )سیا( را با دیگر متحدان مفید در ایران مرتبط کرد38.
در جنوب ایران، برخی از رهبران قبایل تحت حمایت مالیMI6بودند. برنامهریزی شده بود که نیروهای شهری و روستایی بهطور همزمان فعال شوند تا در برابر حمایت حزب توده از مصدق مقابله کنند39.
برادران رشیدیان بهصورت رادیویی از طریق بیروت و قبرس راهنمایی دریافت میکردند و از روند فعالیتهای ضد مصدق مطلع میشدند. مخالفان مصدق روزبهروز قدرت بیشتری پیدا میکردند.
در 19 اوت 1953، تظاهراتی به سمت خانه مصدق حرکت کرد. او تلاشی برای مقاومت مسلحانه نکرد و بهسرعت دستگیر شد. کرمیت روزولت بلافاصله به لندن پرواز کرد تا به همکاران خود در MI6و چرچیل گزارش دهد. بنابراین،

36. W.S. CHURCHILL, The World Crisis, Vol. 1, in ibid, p.253.
37. Ibid.
38. B. LAPPING, op. cit., p.269.
39. J.A. BILL and W.A. LOUIS, op. cit., p.254.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124