بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

روزنامه آبزرور با استقبال از وقایع 28 مرداد 1332 نوشت: «دیگر نیازی به نگرانی درباره مسئله ایران نیست. 45 پیشتر، در 5 مه 1953، سلوین لوید در نامهای به وینستون چرچیل نوشته بود: «وزارتخانه بر این باور است که دادن فرصت مجدد به مصدق اقدامی ناپسند خواهد بود، بهویژه اکنون که هم آمریکاییها و هم ما به این نتیجه رسیدهایم که مصدق امیدی ندارد46».
دولت جدید تحت رهبری ژنرال زاهدی، اندکی پس از روی کار آمدن، به مشکلات عمیق اقتصادی ایران اذعان کرد و مصمم بود که به توافقی در مسئله نفت دست یابد. در اوایل اکتبر 1953، از طریق واشنگتن، تماسهایی میان دولت بریتانیا و دولت جدید ایران برقرار شد. روند مذاکرات بهسرعت پیش رفت تا جایی که در 20 اکتبر، وزیر خارجه بریتانیا، آنتونی ادن، در مجلس عوام اعلام کرد«:دولت بریتانیا صمیمانه مایل است بار دیگر دست دوستی دراز کند. دولت ایران آگاه است که ما آمادهایم روابط دیپلماتیک را از سر بگیریم. در صورت تحقق این امر، گفتوگو درباره مسئله پیچیده نفت ایران برای هر دو طرف آسانتر خواهد شد47».
در پاسخ به اعلامیه وزیر امور خارجه بریتانیا، سفیر ایران در واشنگتن در تاریخ 31 اکتبر اظهار داشت: «دولت ایران مایل است فرض کند که هیچ اختلاف عمدهای میان دولتهای ایران و بریتانیا وجود ندارد که قابل حل نباشد. اختلاف صرفاً با شرکت نفت ایران و انگلیس است48».
از آن پس، تماسها میان لندن و تهران ادامه یافت که در نهایت منجر به اعلام رسمی ازسرگیری روابط دیپلماتیک در تهران در تاریخ 5 دسامبر 1952 شد. در 21 دسامبر، کاردار جدید بریتانیا وارد تهران شد و سفارت بریتانیا مجدداً
افتتاح گردید. در پی این تحولات، ارزش سهام شرکت نفت ایران و انگلیس با افزایش 10 شیلینگی به 142 شیلینگ
رسید، در حالی که در سال 1951 به کمتر از 90 شیلینگ سقوط کرده بود. تا آغاز سال 1954، ارزش سهام این شرکت به 190 شیلینگ بازگشت. همزمان، در راستای حلوفصل مناقشه نفتی میان ایران و بریتانیا، هربرت هوور، مشاور ویژه نفتی وزیر امور خارجه ایالات متحده، جان فاستر دالس، چندین بار به ایران سفر کرد تا زمینه مذاکرات را فراهم سازد. در 1 فوریه 1954، شرکت نفت ایران و انگلیس اعلام کرد که با هفت شرکت بزرگ نفتی دیگر که در خاورمیانه فعالیت داشتند، در حال مذاکره است تا راهکاری برای رفع موانعی که از بازگشت نفت ایران به بازارهای جهانی جلوگیری میکرد، بیابد.
در ادامه همان ماه، هیئتی متشکل از بیست کارشناس فنی، به سرپرستی یکی از مدیران پیشین میادین شرکت نفت ایران و انگلیس، نماینده هشت شرکت ذینفع، به ایران پرواز کرد تا پالایشگاه آبادان را مورد بازرسی قرار دهد.

45. The Observer , 8th November 1953 , in ENAYAT , op . cit., p. 271.
46. PRO , London , FO800 / 814 , The General Correspondence of the Foreign Office , Selwyn – Lloyd to Churchill on Persian Oil , Confidential , 5th May 1953.
47. L.A. ELWELL-SUTTON, op. cit., p.314.
48. Ibid.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124