بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

این سفر بهعنوان مأموریتی حقیقتیاب توصیف شد که هدف آن برآورد هزینههای لازم برای بازگرداندن پالایشگاه به وضعیت عملیاتی کامل بود49.
در اوایل مارس 1954، پس از ارائه گزارشی مثبت از سوی هیئت اعزامی که در فوریه به ایران سفر کرده بود، سران کنسرسیوم نفتی در لندن گرد هم آمدند، ساختار مالی کنسرسیوم تثبیت شد، طرحی تدوین گردید و نمایندگانی در تاریخ 10 آوریل عازم تهران شدند تا مذاکرات را آغاز کنند. اعضای این هیئت شامل جی. اچ. لودون از شرکت شل، اچ. ای. اسنو از شرکت نفت ایران و انگلیس، و اورویل هاردن از شرکت استاندارد نیوجرسی بودند که به ترتیب نمایندگان هلند، بریتانیا و آمریکا محسوب میشدند.
زمانی که آنتونی ادن در تاریخ 12 آوریل در مجلس عوام از مأموریت این هیئت در تهران خبر داد، هربرت موریسون، وزیر امور خارجه دولت کارگری، از این فرصت استفاده کرده و اظهار داشت:
«بهتر است این مسائل در زمان مناسب از طریق گفتوگوهای دوستانه حلوفصل شوند، نه اینکه با توسل به جنگ و زور به دنبال حل آنها باشیم. اگر ما تلاش میکردیم این مسائل را با قوه قهریه حل کنیم، چنین اظهاراتی امروز امکانپذیر نبود50».
در تاریخ 14 آوریل 1954، مذاکرات رسمی آغاز شد. مذاکرات تا میانه ماه مه ادامه یافت، زمانی که سه مذاکرهکننده به طور ناگهانی برای مشاوره به لندن بازگشتند. مشکل اصلی در خصوص نحوه مدیریت مؤثر میادین نفتی و پالایشگاهها بود و اینکه چگونه هر توافقی میتواند با مفاد قانون ملیسازی تطابق یابد. در تاریخ 20 ژوئن،51 مذاکرهکنندگان دوباره در تهران حضور یافتند و پس از بررسیهای فراوان، فرمولی پیدا شد که ایده حاکمیت دولت ایران را برآورده کرده و در عین حال کنترل لازم را برای کنسرسیوم در عملیاتها فراهم میکرد52. در تاریخ 5 آگوست 1954، کنسرسیوم بینالمللی و هیئت ایرانی توافق کامل خود را اعلام کردند.
شرکتهای تشکیلدهنده کنسرسیوم شامل شرکت نفت انگلیس و ایران، استاندارد اویل نیوجرسی، استاندارد اویل کالیفرنیا، شرکت نفت گلف، شرکت تکزاس، ساکونی واکوم، کمپانی فرانسزِ دِ پترو، و رویال داچ شل بودند. شرکت نفت انگلیس-ایران با سهم 40 درصد، رویال داچ شل با 14 درصد، کمپانی فرانسزِ دِ پترو با 6 درصد و پنج شرکت نفتی بزرگ آمریکایی هرکدام با 8 درصد سهم، شامل استاندارد اویل کالیفرنیا، استاندارد اویل نیوجرسی، ساکونی واکوم، گلف اویل و تکزاس اویل، در این کنسرسیوم حضور داشتند53.

49. J. MARLOW, The Persian Gulf in the Twentieth Century, (London: The Cresset Press, 1962), Chapters 10, 12.
50. Parliamentary Debate , Commons , Vol . 526, Col. 796, 12th April 1954, in ENAYAT, op. cit., p. 177.
51. PRO , London , FO371 / 114805 , The General Correspondence of the Foreign Office , Sir Roger Stevens , British Ambassador in Teheran to Sir Anthony Eden , the Foreign Secretary , Confidential , 4th June 1955 , p.3.
52. Ibid.
53. PRO , London , FO371 / 11076 , The General Correspondence of the Foreign Office , Persia , Brief for Lords ‘ Reading .

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124