بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

شرایط توافق به شرح زیر بود:
این توافقنامه مالکیت ایران بر صنعت نفت را به رسمیت میشناسد، در حالی که طبق امتیاز 1933 شرکت نفت انگلیس و ایران، مالکیت تأسیسات از سال 1993 به ایرانیها منتقل میشد. با این حال، کنسرسیوم در عمل از تأسیسات استفاده خواهد کرد )بدون پرداخت اجاره( و این توافقنامه اختیارات مدیریتی مناسبی را به آن واگذار میکند. مدت زمان قرارداد اولیه کنسرسیوم 25 سال تعیین شده است، با گزینههایی برای تمدید به مدت سه دوره پنج ساله )که در مجموع 40 سال خواهد شد و تا سال 1994 ادامه خواهد داشت.( عملیاتها در سراسر منطقه پیشین امتیاز شرکت نفت انگلیس و ایران آغاز خواهد شد )با برخی تغییرات جزئی در مرزها(؛ اما پس از 25 سال اول، مساحت تحت پوشش کنسرسیوم با هر بار تمدید قرارداد کاهش خواهد یافت، تا اینکه در دوره پنج ساله آخر، مساحت عملیات کنسرسیوم به نصف مقدار اولیه کاهش یابد54.
تمام شرکتهایی که قبلًا ذکر شد، منافع گستردهای در صنعت نفت خاورمیانه داشتند. آنها شرکتهایی بودند که بازار آمادهای برای نفت ایران داشتند. روزنامه تایمز لندن نوشت: واضح است که مذاکرات دولت بریتانیا و شرکتهای کنسرسیوم تا حد زیادی به آرزوهای ایران پاسخ داده است، بدون آنکه منافع اساسی شرکتها، اعم از قدیمی و جدید، که مسئول اجرای ترتیبات پیچیده برای بازگرداندن نفت ایران به بازارهای جهانی خواهند بود، آسیب ببیند55.
در تاریخ 6 آگوست 1954، روزنامه گاردین نوشت که توافق جدید «باید منافع ایران و تولیدکنندگان نفت را تأمین کند56.»در خصوص مسأله پرداخت غرامت ایران به شرکت نفت انگلیس و ایران، «یک پرداخت خالص بدون بهره به مبلغ 25 میلیون پوند به ده قسط سالانه مساوی که از 1 ژانویه 1957 آغاز خواهد شد،57 به شرکت انگلیس-ایران
توسط ایران صورت خواهد گرفت». توافقنامه در تاریخ 19 سپتامبر 1954 توسط وزیر دارایی ایران و رئیس
مذاکرهکنندگان ایران، دکتر علی امینی، امضا شد و در 21 سپتامبر به مجلس تقدیم گردید. در 25 سپتامبر کمیسیون مشترک نفت مجلس و سنا برای بررسی توافقنامه تشکیل شد. در 10 اکتبر، مباحثه در مجلس آغاز شد. در 21 اکتبر، با 113 رأی موافق، 5 رأی مخالف و 10 نفر غایب، مجلس توافقنامه نفتی را تصویب کرد. لایحه در 28 اکتبر در سنا به تصویب رسید. پس از امضای شاه در 29 اکتبر 1954، لایحه به قانون تبدیل شد58.

54. Ibid.
55. The Times, 6th August 1954, in ENAYAT, op. cit., p. 181.
56. The Guardian, 6th August 1954, in ENAYAT, op. cit., p. 181.
57. PRO , London , FO371 / 110075 , The General Correspondence of the Foreign Office , Anglo – Iranian Oil Company support to the stockholders , by Sir William Fraser , Chairman of the Company , Secret , October 1954 .
58. F. FESHARAKI, Development of the Iranian Oil Industry: International and Domestic Aspects, (London: Praeger Publishers, 1976), Chapter 3.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124