بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

در جولای 1954، در حین مذاکرات، دولت بریتانیا پیشنهاد اعطای 5 میلیون پوند به ایران را برای «تسهیل به نتیجه رسیدن یک توافق نفتی رضایتبخش و ترویج ثبات سیاسی در ایران» تأسیس کرده بود59. پس از امضای توافقنامه در اکتبر 1954، آنتونی ایدن پیشنهاد کرد که یک وام 10 میلیون پوندی به ایران داده شود و گفت: «حالا که توافق نفتی به نتیجه رسیده است، درآمدهای زیادی به صورت پوند استرلینگ در چند سال آینده به ایران خواهد رسید و در منافع تجاری ماست که در بازار ایران جایگاهی پیدا کنیم60». ایدن همچنین افزود: «وام مشروط از این نوع به بازیابی سهم سابق ما در بازار ایران کمک خواهد کرد61».
این نظر وزارت امور خارجه در سال 1952 بود: «نباید منافع بلندمدت خود در ایران را به خطر بیندازیم در ازای حفظ موقت اقتصاد خود که، اگر برآورد ما از احتمالات هزینهکرد ایران با پوند درست باشد، ممکن است کاملًا بیدلیل
باشد62». همچنین، نظر هیئت تجارت در سال 1952 این بود که ایران به محض حل و فصل اختلافات نفتی،63 دوباره
به بازاری مهم تبدیل خواهد شد.
هنگام خوشامدگویی به توافق در مجلس عوام، ایدن گفت: «اگرچه مالکیت )پالایشگاهها و تأسیسات آبادان( منتقل میشود، استفاده واقعی از پالایشگاهها تحت تنظیمات جدید همانند قبل خواهد بود». در دسامبر 1954، شرکت نفت انگلیس و ایران نام خود را به شرکت نفت بریتانیا محدود تغییر داد64.
هدف این فصل توضیح دادن چگونگی برخورد دولت محافظهکار با ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران توسط دولت ایران و خاتمه دادن به بحران بود. شرکت نفت انگلیس و ایران مهمترین بنگاه بریتانیایی در خارج از کشور بود و بزرگترین منافع بریتانیا در خلیج فارس به حساب میآمد.
در ابتدا، همانطور که این کتاب نشان داده است، مصالحه و دیپلماسی گزینههای ترجیحی دولت ایالات متحده برای حل بحران شرکت نفت انگلیس و ایران بودند. همانطور که مشاهده شد، هر دو دولت ترومن و آیزنهاور نگران تهدید کمونیستی در ایران بودند، جایی که جهان غرب منافع اقتصادی و سیاسی زیادی داشت. دولت ترومن قاطعانه بر این باور بود که فروپاشی اقتصادی در ایران یا هر حمله نظامی بریتانیا میتواند مداخله شوروی را به دنبال داشته باشد. موضع بیتساهل مصدق، وضعیت سیاسی ناپایدار در ایران که در این فصل نشان داده شد، حمایتهایی که نخستوزیر ایران، تا تابستان 1953، از حزب کمونیست ایران )حزب توده( دریافت میکرد و ترس از چالش شوروی، باعث شد که ایالات متحده سیاست خود را از دیپلماسی به رویارویی تغییر دهد. ایالات متحده به این نتیجه رسید که مصدق در یک بخش استراتژیک از جهان، بسیار بیثباتکننده است. دسترسی غرب به ذخایر غنی نفت ایران و تهدید کمونیستی در ایران، اصلیترین نگرانی ایالات متحده بود.

59 PRO , London , CAB 128/27 pt 2 CC ( 54 ) 56th Conclusions , Minute 7 , p . 6.
60. Ibid.
61. PRO , London , CAB 128/27 pt 2 CC ( 54 ) 55th Conclusions , Minute 6 , p.8 .
62. PRO , London , T236 / 3664 , Treasury Records , Cabinet , Persia ( Official ) Committee , Control of Persia’s use of sterling with all countries outside the sterling area . Note by the joint Secretaries, Confidential, 20th May 1952.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124