بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

فصل ششم
بریتانیا و پیامدهای بحران شرکت نفت انگلیس- ایران
به دلیل موقعیت استراتژیک حیاتی ایران و ذخایر عظیم نفتی آن که منجر به تأسیس شرکت نفت انگلیس و ایران شد، ایران به یکی از منافع حیاتی بریتانیا تبدیل گشت. همانطور که در فصل اول نشان داده شد، شرکت نفت انگلیس و ایران مهمترین بنگاه بریتانیایی در خارج از کشور و بزرگترین منافع بریتانیا در خلیج فارس بود. این شرکت یکی از بزرگترین شرکتهای نفتی جهان و «جواهری در تاج» صنعت نفت بریتانیا به شمار میرفت. تا نیمه قرن بیستم، خلیج فارس نقش حیاتی در تأمین انرژی و منافع اقتصادی بریتانیا ایفا میکرد.
در سال 1951، دولت ایران شرکت نفت انگلیس و ایران را ملیسازی کرد. این ملیسازی در زمان ریاستجمهوری دولت کارگری 1951-1945 انجام شد، که در فصول دوم و سوم توضیح داده شده است. فصل چهارم به بررسی سیاست حزب محافظهکار نسبت به ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران پس از به قدرت رسیدن در سال 1951 پرداخته است. این موضوع در فصل پنجم با مطالعه چگونگی پایان بحران ملیسازی در سال 1953 تحت دولت محافظهکار و مداخله ایالات متحده و پیامدهای آن دنبال شده است. همچنین مشارکت ایالات متحده در کنسرسیوم نفتی جدید در سال 1954 در فصل قبلی مورد بررسی قرار گرفته است.
ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران در نهایت منجر به آن شد که ایالات متحده سهم قابلتوجهی از نفت ایران را در اختیار بگیرد، در صنعتی که پیشتر تحت سلطه شرکت نفت انگلیس و ایران، یعنی اصلیترین منافع بریتانیا در خلیج فارس، قرار داشت. آمریکا بهوضوح وارد حوزه نفوذ بریتانیا در خلیج فارس شد.
بنابراین، تا اواسط قرن بیستم و در پی بحران شرکت نفت انگلیس و ایران، موقعیت بریتانیا در خلیج فارس با چالشی جدی از سوی ایالات متحده مواجه شد.
این فصل توضیح خواهد داد که چگونه دولت بریتانیا، پس از ملیسازی شرکت نفت انگلیس و ایران، که اصلیترین منافع بریتانیا در خلیج فارس محسوب میشد، تلاش کرد تا منافع استراتژیک و ملی خود را در این منطقه حفظ کند؛ آن هم در شرایطی که قدرت ایالات متحده رو به افزایش بود.
موضع ایالات متحده
در سال 1954، یک سال پس از سرنگونی دکتر مصدق، نخستوزیر ایران، سر راجر مکینز، سفیر بریتانیا در واشنگتن، نوشت:
“آمریکاییها مصمم هستند جای ما را در خاورمیانه بگیرند. نفوذ آنها از پایان جنگ جهانی دوم به شکل قابلتوجهی در این منطقه گسترش یافته است و اکنون به عنوان تأثیرگذارترین نیروی خارجی در عربستان سعودی تثبیت شدهاند. آنها در حال کسب برتری در ایران هستند1”.
1. PRO , London , CAB 129/66 C ( 54 ) 53 , Middle East : Anglo – American Policy , letter to Foreign Office on Policy in the Middle East , from sir Roger Makins , the British Ambassador to Washington , Secret , 25th January , 1954 .

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124