بحران نفتی دیپلماتیک بریتانیا: رقابتهای ژئوپلوتیکی معاصر آنگلو-ساکسون در خلیج فارس: آیا از آن عبرتی گرفته شده است یا تنها حاصل خیالپردازی بزرگمنشانه سرآنتونی ایدن بوده است؟

حضور بریتانیا پس از جنگ تحت تأثیر بازیابی اقتصادی شکننده و مشکلات خاورمیانه قرار داشت. در حالی که امپراتوری به طور عمده دست نخورده بود و هیچ قدرت بزرگی مانند فرانسه، آلمان یا روسیه به آن چالش نمیکشید، این ثبات ممکن بود شکننده به نظر برسد. با این حال، همین مقدار کافی بود که بریتانیا باور کند اگر فقط دوام بیاورد، جهان به تعادل میرسد و امپراتوریاش امن خواهد ماند. مالایا هنوز یک دارایی حیاتی برای بریتانیا بود و این کشور جنگ چریکی طولانیمدتی را در آنجا میجنگید که نشاندهنده اهمیت ادامهدار داراییهای امپراتوریاش بود.
دولت بریتانیا معتقد بود که بمب هیدروژنی که اتحاد جماهیر شوروی در اختیار داشت، اوضاع را حتی بیشتر تغییر داد. در سال 1957، بریتانیا بمب هیدروژنی خود را با موفقیت آزمایش کرد )در حالی که بمب اتمی خود را در سال 1952 منفجر کرده بود.( طبق یک یادداشت کابینه: “بریتانیا سعی کرده بود خود را با آنها [آمریکا و اتحاد جماهیر شوروی] همراستا نگه دارد، اما حالا، در عصر بمب هیدروژنی، اگر بخواهیم این کار را ادامه دهیم، خود را ورشکسته خواهیم کرد18”.
با توجه به وضعیت ضعیف اقتصادی بریتانیا، دولت بریتانیا خواستار آن بود که آمریکا نقش پیشگامی را در دفاع از خلیج فارس ایفا کند، زیرا ایالات متحده از پیوستن به پیمان بغداد خودداری کرده بود. همانطور که پیشتر ذکر شد، مهار اتحاد جماهیر شوروی و جلوگیری از دسترسی آن به خلیج فارس غنی از نفت، نگرانی مشترک بریتانیا و ایالات متحده بود. به نظر دولت بریتانیا، ایالات متحده باید درک کند که موقعیت بریتانیا در خلیج فارس برای دفاع از منافع غربی، از جمله منافع نفتی ایالات متحده است. طبق گفته وزیر امور خارجه بریتانیا، سلویین-لوید: “ما باید تلاش کنیم تا درک آمریکاییها از موقعیت خود در خلیج فارس را به عنوان بهترین تضمین برای منافع غربی در آنجا، از جمله منافع شرکتهای نفتی ایالات متحده، به دست آوریم19”.
وجود اینکه ایالات متحده به پیمان بغداد نپیوست، اما همانطور که پیشتر اشاره شد، برای تأکید بر آمادگی خود جهت مداخله در منطقه خلیج فارس در صورت لزوم، رئیسجمهور آیزنهاور در ژانویه 1957 «دکترین آیزنهاور» را مطرح کرد. این دکترین بر اعزام نیروهای نظامی ایالات متحده به هر نقطهای از خاورمیانه برای مقابله با تجاوز مسلحانه آشکار از سوی هر کشوری که تحت کنترل کمونیسم بینالمللی باشد، تأکید داشت20. آیزنهاور این پیشنهاد را به کنگره ارائه کرد و تأیید آن را دریافت نمود. بر اساس این طرح، بین 400 تا 500 میلیون دلار طی دو سال بهعنوان کمکهای اقتصادی و نظامی به کشورهای منطقه که مایل به همکاری بودند، تخصیص داده شد. این کشورها با ایالات متحده توافقنامهای امضا میکردند که بر اساس آن، در صورت مواجهه با تجاوز مسلحانه آشکار از سوی کمونیسم بینالمللی، اجازه و دعوت از نیروهای آمریکایی برای حفاظت از تمامیت و استقلال خود را میپذیرفتند.

18. PRO , London , CAB 129/84 , CP ( 57 ) 6 , 5th January 1957 .
19. PRO , London , CAB 129/84 , Memorandum by the British Foreign Secretary , Selwyn – Lloyd , on Protecting British Interests in the Persian Gulf , 5th January 1957 .
20. P. CALVOCORESSI, World politics since 1945, (New York: Longman, 1977), Chapter 10.

Pages: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124