شرکت نفت انگلیس–ایران: پیش‌درآمدی بر تأسیس بریتیش پترولیوم
اصرار مستمر شوروی بر کسب امتیاز نفتی در استان‌های شمالی ایران با امتناع این کشور از خروج از خاک ایران همراه شد. این در حالی بود که بر اساس توافقات پیشین، شوروی متعهد شده بود ظرف شش ماه پس از جنگ، هم‌زمان با خروج نیروهای بریتانیا از جنوب ایران، نیروهای خود را از کشور خارج کند. با این وجود، شورویاز اجراس اسن تعهد سرباز زد. در این شرایط، تحت حمایت مستقیم شوروی، یک رژیم خودمختار در استان آذربایجان ایران شکل گرفت که عملاً به‌عنوان یک جمهوری کمونیستی فعالیت می‌کرد.
دولن ایران مصمم بود که نیروهای شوروی را از کشور خارج کند و برای تحقق این هدف، حاضر به ارائه برخی امتیازات شد. در تاریخ 4 آوریل 1946، توافقی در تهران به امضاء رسید که به موجب آن، امتیاز استخراج نفت به شرکتی واگذار شد که 51 درصد سهام آن تحت مالکیت دولت شوروی قرار داشت. با این حال، این امتیاز طبق قانون مصوب سال 1944 که به ابتکار دکتر مصدق به تصویب رسیده بود، نیازمند تأیید مجلس شورای ملی بود.
تا زمانی که موضوع در تاریخ 22 اکتبر 1946 به مجلس شورای ملی ارجاع شد، وضعیت در آذربایجان تغییر گرده بود. نیروهای شوروی نهایتاً از ایران خارج شدند و دولت ایران اقدامات قاطعی را برای سرکوب رژیم خودمختار و بازگرداندن اقتدار دولت مرکزی به اجرا گذاشت. امتیاز نفتی در مجلس 102 رای مخالفت و تنها 2 رای موافق رد گردید.
در همین راستا، قانونی به تصویب رسید که سیاست نفتی ملی کشور را مشخص می‌کرد. این قانون شامل بندهای زیر بود:
(الف) مذاکرات با اتحاد جماهیر شوروی در خصوص اعطای امتیاز نفتی لغو و بی‌اعتبار اعلام گردید.
(ب) از این پس هیچ‌گونه امتیاز نفتی به کشورهای خارجی اعطا نخواهد شد و همچنین از شرکای خارجی برای عملیات اکتشافی نفت استفاده نخواهد شد.
