۱۹۴۸: دولت کارگر بریتانیا و آغاز چرخه‌ی بحرانِ شرکت نفت انگلیس–ایران.
نفت ومداخله دولت بریتانیا، 1951-1948
در تاریخ 28 مه 1901، ویلیام دارسی طی مذاکرات طولانی مدت، موفق به انعقاد یک قرارداد استراتژیک با دولت ایران جهت بهره برداری از منابع نفتی شد. این امتیاز‌نامه شمامل بندهای زیر بود:
الف) اعطای حق انحصاری 63 ساله جهت اکتشاف، استخراج و بهره‌برداری از منافع نفتی در سراسر قلمرو ایران، به استثنای پنج استان واقع در شمال کشور.
ب) در لحظه تأسیس نخستین شرکت بهره‌برداری، دولت ایران ملزم دریافت 000/20 پوند وجه نقد، 000/20 پوند سهام پرداخت شده، و همچنین سهمی ثابت معادل 16 درصد از سود سالانه شرکت خواهد بود.
ج) با انقضای مدت امتیاز، تمامی دارایی‌های فیزیکی، زیر ساخت‌ها، تأسیسات صنعتی و تجهیزات عملیاتی شرکت می‌بایست به‌صورت بلاعوض به مالکیت دولت ایران منتقل گردد. 1
در سال 1908، کنسرسیوم دارسی در استان جنوبی خوزستان موفق به کشف نفت شد و در پی آن، شرکت نفت انگلیس و ایران (APOC) در سال 1909 تأسیس گردید. میدان نفتی مسجدسلیمان به عنوان یکی از غنی‌ترین میادین نفتی شناخته‌شده در آن دوره به شمار می‌رفت. یک خط لوله به طول 140 میل از میدان به آبادان، جزیره‌ایط بدون سکنه در مصب شط‌العرب، کشیده شد و در آنجا پالایشگاه و پایانه‌ای برای بارگیری نفت احداث گردید. پالایشگاه در سال 1913 به بهره‌برداری رسید و به موقع برای آغاز جنگ جهانی اول آماده شد.
تمامی این پروژه یک سرمایه‌گذاری پرهزینه بود و لازم شد که برای جلب سرمایه‌گذار دیگری اقدام شود، که در ین راستا دولت بریتانیا وارد عمل شد. در این زمان، نخست‌وزیر دریایی، وینستون چرچیل، متقاعد شد که برای تأمین بلندمدت در نظر گرفتع شده بود، در سال 1914 توافقی میان خزانه‌داری و شرکت به امضاء رسید که هدف آن تأمین سوخت نفتی برای نیروی دریایی و همچنین اطمینان از خرید این سوخت ها به مقادیر رو به افزایش و با قیمت‌های معقول توسط دولت بود.
