سقوط دولت حزبکارگر بریتانیا در سال 1951 در بستر بحران ملی شدن شرکت نفت انگلیسی – ایران (Anglo – Iranian)
در همان روز، ۲۸ سپتامبر، دولت جلالتمآب پرونده اختلاف نفتی را به شورای امنیت سازمان ملل ارائه داد. ۳۲ دولت بریتانیا به شورای امنیت اعلام کرد که سیاست بریتانیا اعتماد بر سازوکار سازمان ملل و حاکمیت قانون است، نه استفاده از زور. وزارت خارجه بریتانیا نیز در بیانیهای اعلام کرد که اکنون مبنا را تصمیم موقت دادگاه بینالمللی مورخ ۵ ژوئیه قرار خواهد داد، که دستور حفظ وضعیت موجود را صادر کرده بود، همانطور که پیشتر در این فصل بیان شد.
در تهران، نخستوزیر ایران، دکتر مصدق، اعلام کرد که به نیویورک پرواز خواهد کرد تا شخصاً پرونده ایران را به شورای امنیت ارائه دهد، اگرچه شورای امنیت صلاحیت دخالت در این اختلاف را نداشت.
در لندن، در تاریخ ۲۹ سپتامبر، اعلام شد که دستورات تخلیه باقیمانده کارکنان بریتانیایی در آبادان صادر شده است. همانطور که دبلیو. آر. لوییس در کتاب خود، «امپراتوری بریتانیا در خاورمیانه»، لحظات پایانی انتظار را توصیف کرده است:
«صبح روز ۴ اکتبر ۱۹۵۱، گروه در مقابل باشگاه جیمخانا، مرکزی برای بسیاری از لحظات خوش زندگیشان در ایران، گرد آمدند تا به سمت بصره با کشتی تفنگدار بریتانیایی موریتوس حرکت کنند. برخی سگ داشتند، اگرچه بیشتر آنها مجبور به انهدام سگهایشان شده بودند؛ برخی راکت تنیس و چوب گلف حمل میکردند؛ پرستاران بیمارستان و خانم فلاول شجاع که مهمانخانه را اداره میکرد و سه روز قبل با چتر خود یک فرمانده تانک ایرانی را که روی چمن او رانده بود، ترسانده بود، نیز در میان گروه بودند و کشیش تایری به سلامت اسناد کلیسا در آبادان را قفل کرده بود… گروه موسیقی کشتی تا آخر «مستقیم» باقی ماند و سرود ملی ایران را اجرا کرد، قایقها رفتوآمد خود را آغاز کردند… کشتی تفنگدار موریتوس آرامآرام در رودخانه حرکت کرد، در حالی که گروه جمعشده در امتداد نردهها ایستاده و همزمان نسخه کمتر قابل چاپ «سرهنگ بگی» را با هم میخواندند… بزرگترین شرکت تجاری خارجی بریتانیا متوقف شد.» ۳۳
تا تاریخ ۴ اکتبر ۱۹۵۱، آخرین کارکنان بریتانیایی از آبادان تخلیه شده بودند. در همین حال، شورای امنیت در نیویورک در تاریخ ۱ اکتبر جلسهای برگزار کرد. بررسی موضوع ارائه شده توسط بریتانیا توسط نماینده اتحاد جماهیر شوروی آغاز شد که با گنجاندن این موضوع در دستور کار شورای امنیت مخالفت کرد، زیرا به نظر او بحث در این شورا در مورد این مسئله دخالت در امور داخلی ایران و نقض آشکار حاکمیت مردم ایران محسوب میشود. یوگسلاوی موضع مشابهی اتخاذ کرد. هند حمایت نیمبند از بریتانیا ارائه داد. سپس سر گلادوین جِب گزارش مفصلی از پرونده بریتانیا ارائه کرد و از دولت ایران خواست تا در تمامی جهات با تدابیر موقت صادره توسط دادگاه بینالمللی مطابقت داشته باشد.
پس از پایان سخنرانی سر گلادوین جِب، نماینده ایران از شورا درخواست کرد بحث در این موضوع برای ده روز به تعویق بیفتد تا نمایندگان دولت ایران بتوانند از تهران به نیویورک برسند.
با توجه به پیشنهاد نماینده چین مبنی بر اینکه رییس شورا اختیار دارد جلسه را زودتر از ده روز برگزار کند، درخواست ایران پذیرفته شد و جلسه بعدی شورای امنیت نهایتاً برای ۱۱ اکتبر تعیین شد. سپس، پس از تخلیه آخرین کارکنان بریتانیایی از ایران در اول اکتبر، نماینده ایران از رییس شورا خواست جلسه بعدی را از ۱۱ اکتبر به ۱۵ اکتبر موکول کند. این درخواست پذیرفته شد. ۳۴
با ورود دکتر مصدق به نیویورک، همراه با گروه بزرگی از سناتورها، وزرای کابینه و خبرنگاران، کنفرانس خبری در فرودگاه برگزار کرد و موضع خود در شورای امنیت را توضیح داد. او شرکت نفت انگلیس و ایران را مقصر عقبماندگی ایران دانست و یادآور شد که آمریکاییها با امپریالیسم بریتانیا مبارزه کردهاند و خواستار حمایت و حسن نیت آنها شد.
در همین حال، نمایندگان بریتانیا تحت تأثیر روند وقایع و موضع همکاران خود در شورا قانع شدند که فقط خواستار از سرگیری مذاکرات شوند، نه تصویب مفاد جدید.
