سقوط دولت حزبکارگر بریتانیا در سال 1951 در بستر بحران ملی شدن شرکت نفت انگلیسی – ایران (Anglo – Iranian)
۴. عدم آسیب رساندن به منافع بریتانیا در سایر کشورها. ۱۰
دادستان کل، سر فرانک سوسکیس، پایه استدلال موريسون در حقوق بینالملل را شدیداً نقد کرد. به گفته او، استفاده از نیروی نظامی تنها در آخرین چاره و زمانی که جان افراد بهطور مستقیم در خطر باشد، مجاز است. با اینکه اسکادران خلیج فارس با سه ناوشکن سبک و پنج ناوشکن از دریای مدیترانه تقویت شده بود، با این حال تا پایان ژوئیه کابینه با ازسرگیری مذاکرات با ایران موافقت کرد. نظر سر فرانک سوسکیس با تلاش آمریکا برای پایان دادن مسالمتآمیز بحران همزمان بود. در تاریخ ۱ اوت ۱۹۵۱، لرد فریزر، استفاده از طرح باکنیِر را تأیید کرد و ناو HMS موریسوس از خلیج فارس خارج شد.
در همین حال، رئیسجمهور ترومن تلاشهایی را برای دستیابی به یک راهحل مسالمتآمیز برای بحران انجام میداد. در ۸ ژوئن، او پیشنهاد کرد که اورِل هریمن، مشاور شخصی رئیسجمهور، به تهران سفر کند تا زمینهای مشترک برای مذاکرات پیدا کند. هریمن در جریان گفتوگوی خود با دکتر مصدق که بلافاصله پس از ورودش به تهران در ۱۵ ژوئیه انجام شد، ابتدا تأکید کرد که ایران باید به دستور دادگاه بینالمللی دادگستری با نهایت دقت و احترام عمل کند.
شرکت نفت انگلیس و ایران، همانطور که پیشتر اشاره شد، در مه ۱۹۵۱ درخواست داوری از دادگاه بینالمللی دادگستری کرده بود. شرکت نفت انگلیس و ایران، داور خود را لرد ردکلیف معرفی کرد و از دولت ایران خواست داور خود را معرفی کند. دکتر مصدق بر حق حاکمیت ایران در ملی کردن نفت تأکید کرد، حقی که نمیتواند تحت داوری یک سازمان بینالمللی قرار گیرد یا واگذار شود. او درخواست شرکت نفت انگلیس و ایران را رد کرد.
در ۵ ژوئیه، دادگاه بینالمللی حکمی صادر کرد که دولت ایران و AIOC را موظف میکرد هیچ اقدامی انجام ندهند که باعث تشدید اختلاف شود، و در این میان اجازه داده میشد شرکت AIOC فعالیتهای صنعتی و تجاری خود را همانگونه که پیش از اول مه انجام میداد، تحت نظارت یک هیئت انگلیس و ایران با یک عضو بیطرف ادامه دهد. در ۷ ژوئیه، دولت اعلیحضرت به دولت ایران اطلاع داد که حکم دادگاه را بهطور کامل پذیرفته است. در ۹ ژوئیه، دولت ایران به دبیرکل سازمان ملل متحد اطلاع داد که حکم دادگاه را رد کرده است. ۱۱
سپس، در جریان گفتوگوهای خود با دکتر مصدق در تهران، هریمن سرانجام در ۲۴ ژوئیه او را متقاعد کرد تا با دولت بریتانیا بر اساس اصول زیر وارد مذاکرات شود:
در مورد دولت بریتانیا، به نمایندگی از شرکت نفت انگلیس و ایران سابق، با بهرسمیت شناختن اصل ملی شدن صنعت نفت در ایران، دولت ایران آماده بود تا با نمایندگان دولت بریتانیا به نمایندگی از شرکت سابق وارد مذاکرات شود. ۱۲
با وجود اینکه این اساس به نظر میرسید فرصتی برای مذاکرات فراهم کند، دولت بریتانیا تصمیم گرفت که بعید است مذاکرات نتیجه مثبتی داشته باشد، مگر اینکه دولت ایران ابتدا متعهد شود شرایط در جنوب ایران را که در ماه ژوئیه بدتر شده بود، بهبود بخشد.
اورل هریمن تصمیم گرفت به لندن پرواز کند تا با دولت بریتانیا گفتوگو داشته باشد. پس از بحثها در لندن، هریمن به تهران بازگشت و مذاکرات بیشتری با دکتر مصدق انجام داد. سپس هریمن با دولت بریتانیا تماس گرفت تا اطمینان دهد که دکتر مصدق ضرورت بهبود اوضاع، بهویژه در جنوب ایران، را درک کرده و همچنین توضیح دهد که دولت ایران موافقت کرده است بر اساس قانون ۲۰ مارس ۱۹۵۱ وارد مذاکره شود. همانطور که در فصل دوم ذکر شد، در ۲۰ مارس ۱۹۵۱، مجلس شورای ملی توصیه کمیته نفت برای ملی شدن شرکت نفت انگلیس و ایران را تصویب کرد.
